شد كه قرائت حمد كه كلام خدا و حمد خدا است قطع شود ، براى شروع دو مرتبه در كلام خدا بردن نام خدا لازم بود ، و لذا الرحمن - الرحيم ، دوباره نازل شد ، زيرا مقام ، مقام حمد است و اقتضاى بيان الرحمن الرحيم را دارد ، يا اينكه چون « اللَّه » در آيهء الحمد تكرار شد الرحمن الرحيم هم تكرار شد تا هر سه اسم تكرار شده باشد .
و گفته شده كه اصل تكرار ، از جهت اينست كه الرحمن الرحيم در بسم اللَّه اشاره به توصيف اسم خداوند به اين دو صفت و پس از آيهء الحمد اشاره بتوصيف ذات اقدس حق به اين دو صفت دارد ، و اينكه توصيف اسم بر توصيف ذات مقدم داشته شده شايد بخاطر توجه بمقام بنده در هنگام قرائت است كه مقام اول نظر بمقام اسماء ، و مقام بعدى نظر بمقام ذات است . و گفته شده احتمال دارد كه مراد از بيان الرحمن - الرحيم در بسم اللَّه نفس دو صفت رحمن و رحيم از حيث رحمانيت و رحيميت ، و در مقام حمد از حيث ظهور اين دو صفت در عالم باشد .
مالك يوم الدين :
مالك روز جزا است .
اين آيه ، ملك يوم الدين هم قرائت شده و اصل هر دو يكى است كه همان استيلاء و قدرت باشد ، و تنها صيغهها فرق دارد ، بهر حال ، مالكيت ذات اقدس حق ، مثل مالكيت ملاك نسبت به املاك خود و يا مالكيت ملوك نسبت ببندگان خود ، و يا مالكيت نفوس نسبت به اعضاء ، و يا نسبت به قوا و صورتهاى علمى نيست ، بلكه آن مالكيت برتر و بالاتر از همهء اينها است ، و تنها مىتوان گفت كه مالكيت نفوس نسبت بصورتهاى علمى شبيه ترين مالكيتها بمالكيت ذات اقدس حق بر ما سواى خود مىباشد ،
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 378
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٧٨