و علوم معالجهء آن بينديش و به اطباء و معالجهء آنها بنگر خواهى ديد كه اگر كسى تمام عمرش را صرف تحصيل و تكميل علوم معالجهء همين جزء كوچك از بدن نمايد نخواهد توانست اين راه را به پايان برساند ، همين مسائل را راجع به تمام اجزاء بدن در نظر آور و ببين كه از عظمت امر ربوبيت چه ميبينى ، بعد از خود بگذر ، و ديگر انسانها را در نظر آور سپس بساير حيوانات ، و پس از آن بعوالم نباتات و جماداتى كه در اين كرهء زمين هست بينديش همين طور به آخرين ذره از محسوسات افلاك و كواكب و كرات و مخلوقات آنها برسى ، سپس در عوالم مجردات نظرى بيفكن ، و عوالم مثال و نفوس و ارواح و پس از آن در عوالم عقول سيرى نما ، و بعد ، از حقيقت قلب و سر و وجود و از باطن روح و شراشر وجودت بگوى كه سبحان ربى العظيم و بحمده . تا حق ادب پروردگار را ادا نموده باشى ، و براى قرب و جوار او اهليت پيدا كنى ، و در پيشگاه پروردگارت فانى گردى .
الرحمن الرحيم .
در تفسير بسم اللَّه اشاره اى بتفسير اين آيه شد ولى در اينجا لازم است كه به علت تكرار اين دو اسم در سورهء فاتحه اشاره اى كنيم ، در خبر معراج آمده كه رسولخدا پس از گفتن الحمد للَّه رب العالمين از پيش خود فرمود :
شكرا . خطاب رسيد اى محمد ، حمد مرا قطع نمودى ، پس دوباره نام مرا بر زبان آور ، لذا الرحمن الرحيم ، در سورهء حمد دو مرتبه ذكر شد يكى در بسم اللَّه ، و يكى بعد از آيهء الحمد . و شايد مراد اين باشد كه پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود شكرا . بعنوان قرائت كلام پروردگار نبود و باعث
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 377
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٧٧