قيامت بيان مىدارد مىباشد ، حتى در بعضى از اين روايات آمده كه در قيامت اعمال و اوقات يك جا و مجتمع و در وقت واحدى آورده مىشود و روز جمعه به صورت نو عروسى و نماز به صورت جوان زيبائى قدم بصحنهء محشر مىگذارند . بلكه در بعضى از روايات آمده كه حتى حقايق جمادات ، در آخرت زنده و صاحب حيات و نطق و شعور خواهند بود ، و عالم آخرت سراى زندگى و دار حيات مىباشد و هر چه كه در آن باشد زنده و ناطق و داراى شعور هست و اعراض در آن صحنه حكم جواهر را در اين عالم دارند و از روايات چنين فهميده مىشود كه خداوند صورت انسان را نمونهء همهء موجوداتى كه در اين عوالم هست قرار داده و آدمى نسخهء مختصرى از لوح محفوظ است چنان كه در ابياتى كه منسوب به مولا امير المؤمنين عليه السّلام است به اين حقيقت اشاره شده و مىفرمايد :
اتزعم انك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الاكبر
آيا مىپندارى كه تو جرم كوچكى هستى در حالى كه عالم بزرگتر در تو در هم پيچيده شده است .
و رسولخدا صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : اول ما خلق اللَّه نورى .
و از ائمهء معصومين عليهم السّلام رسيده كه انوار شيعيان ما از نور ما آفريده شد قبل از آفرينش ملائكه پس ما تسبيح حضرت حق گفتيم و شيعيان و ملائكه هم تسبيح گفتند و آيهء شريفهء قرآن كه مىفرمايد :
و علم آدم الاسماء كلها 2 : 31 الى آخر آيه دال بر اين حقيقت است .
و خلاصهء كلام آنكه اهل تحقيق از علماء ما بر اين نظريه متفقند كه صورت انسان صورتى است كه بالقوه جامع جميع آنچه كه در همهء