و ان من شيء الا يسبح بحمده . 17 : 44 و هيچ چيزى نيست مگر اينكه به تسبيح و ستايش او مشغول است .
قوله تعالى : رب العالمين 1 : 2 .
يعنى آنكه هر چيزى را كه در عالم وجود هست از عقل اول گرفته تا آن موجودى كه در مرتبهء جمادات قرار گرفته است با جميع اجزاء و جزئيات و افراد و جهات آن به كمالى كه به حكم حكمتش براى اوست و اسماء او آن را اقتضاء مىكند از تدبير امور و تغذيه و رشد و نمو و حفظ و نگهدارى و جميع لوازم آن ، مىرساند ، زيرا رب ، صفت مشبهه و به معناى اسم فاعل است ، و تربيت عبارت از حركت دادن آن چيزى كه مورد تربيت قرار گرفته بسوى كمالى كه بر آن هست مىباشد . و رب در اينجا بجمع با الف و لام اضافه شده كه مفيد عموم است ، در نتيجه جملهء رب - العالمين ، مفيد اين معنا است كه : ربوبيت حضرت حق ، شامل تمام موجوداتى كه در عالم وجود هست بجميع جهات آن ، مىشود و او در اين ربوبيت يكتا و يگانه است .
اما وجه شمول آن اينست كه لفظ عالم هم بر آنچه كه غير خدا است بمجموعه اطلاق مىشود ، و هم بر هر نوعى از انواع آن ، مثلا گفته مىشود عالم افلاك ، عالم ملكوت ، و به صيغهء جمع هم مىآيد و گفته مىشود : عوالم افلاك و عوالم ملكوت ، و اين صورت دوم باعتبار اين است كه افلاك و ملكوت هر يك مشتمل بر امور چندى است كه هر يك متحد در جهتى است ، و لذا گفته مىشود عالم عقول ، عالم ارواح ، عالم انسان ، و عالم زيد ، بلكه گفته مىشود عوالم زيد ، زيرا هر فردى از افراد انسان بالقوه نسخهء مختصرى از همهء اين عوالم است ، و به اين اعتبار او
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 366
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٦٦