و جمالى كه يافت شود اثرى از آثار جمال او ، و هر خيرى كه در اين عالم هست از آثار فيض او است . و اينكه پس از كلمهء الحمد لفظ مقدس اللَّه آورده شده نه نام ديگرى از نامهاى پروردگار ، گويا به علت اختصاص هر حمد و ستايشى بذات اقدس حق اشاره دارد ، زيرا « اللَّه » اسم است براى ذاتى كه مستجمع جميع صفات كمال است كه از جملهء اين صفات كمال ، يكى هم انحصار جمال و خير در او است ، در حقيقت معناى جملهء « الحمد للَّه » اين مىشود كه هر چه حمد و ستايشى هست از آن كسى است كه مستجمع جميع كمالات و خيرات است ، زيرا هر كمال و خيرى كه در اين عالم هست از او و براى او است ، و ظاهر اينست كه مراد از اين جمله انشاء و ايجاد ثناء و ستايش به اين لفظ است بنابر اين معناى الحمد للَّه اين خواهد بود كه ذات اقدس حق را بجميع ثناها و ستايشها حمد مى - گويم و مىستايم .
از طرف ديگر اين جمله بيانگر اين حقيقت است كه هر چه ثنا و ستايش در اين عالم هست در واقع بازگشتش بذات باريتعالى است گر چه آن كس كه حمد و ثنا مىگويد خود به اين حقيقت توجه نداشته باشد ، بيان مطلب اينكه كسى كه مثلا زيد را بخاطر احسانى كه نسبت به او نموده مىستايد ، اين ستايش بخاطر اينست كه او زيد را منعم خود مىداند ، در حالى كه منعم حقيقى در جميع نعمتها ذات باريتعالى است ، چنان كه در دعاء صحيفه ميخوانيم :
و أنت من دونهم ولىّ الاعطاء
لذا تمام ستايشها و ثناها بذات پاك او برمىگردد .
و اما روايات و اخبارى كه در زمينهء سپاسگزارى از كسى كه نسبت
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 364
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٦٤