و پرستش ذات ذو الجلال ، زيرا احدى را توان شناخت حقيقت الوهيت نيست و به هيچ وجه از وجوه نمىتوان به اين حقيقت دست يافت ، همچنانكه كسى كه فاقد قوهء بينائى است ، نمىتواند معناى بينائى را درك كند ، بلكه امر از اين هم بالاتر است ، زيرا در اين مورد مانعى ندارد كه خداوند قوهء بينائى را به او عطا كند و او معناى آن را دريابد ، ولى اين مطلب كه ممكن با لذات ، واجب بالذات شود اصلا محال است و قدرت بدان تعلق نميگيرد و مطلبى نيست كه بتوان تصور وجود آن را نمود ، و فرض آن تناقض است .
بنابر اين بهرهء بنده از الوهيت حق تعالى همان تأثر او است ، و همين است كه حقيقت عبوديت و بندگى را كامل گرداند ، و اما خاصيت الوهيت كه غناء ذاتى و وجوب ذات باشد ، براى بنده از آن هيچ بهره اى نخواهد بود ، و فرمايش رسولخدا صلَّى اللَّه عليه و آله كه نزديكترين مخلوقات به خدا ، و داناترين آنها به اوست ، كه مىفرمايد :
انا لا احصى ثناء عليك ،
و يا در جاى ديگر مىفرمايد :
ما عرفناك حقّ معرفتك .
از همين باب است .
و بهرهء بنده از اين اسم اينست كه تمام همش را متوجه ذات اقدس حق نمايد ، و هيچ التفاتى به غير او نداشته باشد و از طرف ديگر به فقر و نياز خود و هر چه كه غير او است در جميع جهات ، آگاه باشد ، و در عالم وجود جز خدا و اسماء و افعال او چيز ديگرى نبيند ، و حقيقت ديگرى ، سواى ذات اقدس او و اسماء و افعالش مشاهده نكند .
مطلب ديگر اينكه اخبار زيادى در اين باب رسيده كه بسم اللَّه - الرحمن الرحيم ، باسم اعظم خدا ، نزديكتر است از سياهى چشم بسفيدى
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 361
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٦١