در توحيد از امير المؤمنين عليه السّلام كه مردى در خدمت آن حضرت ايستاد و گفت اى امير المؤمنين مرا از معناى بسم اللَّه الرحمن الرحيم خبر ده ، امام عليه السّلام فرمود :
اللَّه عظيمترين اسم از اسماء خداوند است ، كه غير او نميتواند اين اسم را بر خود نهد ، و هيچ مخلوق و آفريده اى را نميتوان به آن ، ناميد ، مرد گفت تفسير « اللَّه » چيست ؟ فرمود : اللَّه يعنى آن كسى كه در هنگام گرفتاريها و حوائج هر مخلوقى رو سوى او مىكند و آنگاه كه اميد انسان از همه جا قطع ، و هر سببى را سواى او بىثمر مىبيند به او توجه مىكند و دست نياز بسوى او دراز مىنمايد . و در روايتى ديگر كه از آن حضرت عليه السّلام رسيده مىفرمايد كه اللَّه يعنى معبودى كه خلق در او حيران ، و رو سوى او دارند ، و ذات اقدس حق از اينكه بديدگان درك شود ، مستور و از اينكه به وهم آيد محجوب مىباشد .
صاحب كتاب توحيد پس از نقل اين روايت ميگويد : از امام باقر عليه السّلام روايت شده كه فرمود اللَّه ، يعنى آن معبودى كه خلق از درك ماهيت او حيران و سرگشته ، و از احاطة بكيفيت و چگونگى او سرگردان هستند .
و عرب ، هر گاه كسى در چيزى حيران شود و به كم و كيف آن پى نبرد ميگويد إله الرجل .
و هر گاه انسان در حال ترس و بيم به كسى يا چيزى پناه جويد عرب ميگويد : و له الرجل . و « إله » در لغت به معناى موجودى است كه از حواس خلق پوشيده و مستور است .
و اما تفسير : الرحمن الرحيم
در كتاب توحيد آمده كه رحمن ،
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 343
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٤٣