و هراسى كه در پيش است و خالى نمودن دل از غير خدا و تقليل موانع خارجى ، باينكه چشم را به محل سجده بدوزد و از خواندن نماز در اماكنى كه باعث اشتغال خاطر مىگردد احتراز كند ، همهء اين امور براى دستيابى ببعضى از مراتب حضور و تفهم نفع بسيارى دارد . همچنين معناى هر فعل و قولى را قبل از اشتغال به آن اگر انسان بخاطر بگذراند سپس بر زبان آورد بسيار مؤثر است مثلا در هنگام قرائت ابتدا بسم اللَّه الرحمن الرحيم را از دل بگذراند سپس بر زبان آورد ، بعد معناى الحمد للَّه رب العالمين را بخاطر آورد بعد آن را قرائت كند همينطور آيه آيه تا آخر آن ، و باز هنگاميكه مىخواهد دستهايش را براى ركوع بلند كند اول معناى اين عمل را بخاطر آورد و بعد انجام دهد ، سپس معناى ركوع را بعد به ركوع برود و همينطور تا آخر نماز .
اگر بگوئى آنچه كه از اين آيات و اخبار و آنچه تو در مورد نفى اسم از صورت خالى از حقيقت بيان داشتى بر مىآيد بطلان نماز جمهور اهل اسلام مىباشد بلكه اگر دقت بيشترى شود بطلان نماز كسى هم كه حتى يك جزء از اجزاء نماز را بدون حضور قلب انجام دهد گر چه بقيهء اجزاء نمازش تمام شرايط ششگانه را داشته باشد مسلم است ، زيرا حكم مركب چنين است كه به اين ترتيب جز براى معصومين عليهم السّلام براى كسى ديگرى اقامهء نماز بوجه صحيح و مقبول ممكن نيست .
مىگويم بلى حقيقت حكم مركب و حكم وضع اسم همين است كه ما گفتيم ، ولى آنچه كه از جميع بين اخبار و رواياتيكه در اين زمينه رسيده بدست مىآيد چنين نشان ميدهد كه امر به اين مشكلى نيست ، و خداوند حتى براى نمازى كه در اول آن نيت و حضور قلب براى نماز -
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 306
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٠٦