و خلاصهء كلام آنكه براى نماز گزار در تفهم و دريافتن قرائت خير زيادى است و گاه مىشود كه در حين قرائت مطلبى برايش معلوم مىگردد و پرده از حقيقتى بر گرفته مىشود كه او را بسعادتى بزرگ رهنمون مىگردد ، و گفته شده اينكه خداوند نماز را باز دارنده از فحشاء و منكرات ميداند از همين وجه است ، زيرا كه نماز گزار در حين قرائت حقيقتى را در مىيابد كه پيش از آن بخاطرش نگذشته بود ، و همين حقيقتى كه براى او در نماز مكشوف مىگردد سبب باز داشتن او از فحشاء و منكرات مىشود .
بهر حال هر گونه كه باشد ، شكى نيست كه سبب تفهم و دريافتن ، اشتغال فكر بمعانى آنچه كه انسان انجام ميدهد و مىگويد و حاضر ساختن قلب نزد معانى آن افعال و اقوال است ، و علاج تفهم همان علاج حضور قلب و جديت در دفع و دور ساختن خاطره هائى است كه انسان را از ياد خدا به خود مشغول ميدارد ، و دفع اين خواطر جز بقطع مواد و ريشهء آن ميسر نيست ، و اين بر دو قسم است :
يكى اينكه ريشهء اشتغال به دنيا در وجود انسان ضعيف باشد كه در اين صورت اثر آن هم ضعيف خواهد بود و معالجهء آن با استفاده از بعضى مسكنها ميسر مىشود ، و علاج آن باينست كه قبل از شروع در نماز آنچه را كه لازمهء حضور قلب است فراهم آورد و در عظمت نماز و حضور در پيشگاه حضرت حق ، و فوايد بسيار آن ، و عظمت سعادتى كه از اين راه به انسان ميرسد و قرب و نزديكى به پروردگار بينديشد و تا جائى كه امكان دارد از موانع خارجى حضور در پيشگاه حق بكاهد ، و در هنگام نماز قلب خود را از اشتغال به غير بر حذر دارد و قبل از هر عملى
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 303
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٠٣