و اما اسباب تحصيل اين صفات :
اما حضور قلب ،
سببش همت آدمى است ، زيرا قلب ، تابع همت بوده و اگر همت نماز باشد قلبت هم نزد نماز حاضر خواهد بود ، و اگر همتت در پى چيز ديگرى بود قلبت هم غافل از نماز و نزد آن چيز خواهد بود چون خداوند براى هيچكس دو قلب قرار نداده است ، و براى احضار قلب نزد نماز جز باينكه همتت را متوجه نماز سازى راه ديگرى نيست ، و همت انسان متوجه امرى مىشود كه خيرى در آن گمان داشته باشد و آن را مايهء سعادت خود بداند ، و لذا حضور قلب در هنگام نماز تابع ايمان انسان بحقيقت نماز و اينكه نماز از همهء اعمال بهتر و برتر است مىباشد ، و آن كس كه به اين حقيقت اعتقاد داشته باشد كه نماز معراج او است مسلما هم و غمش جملگى نزد آن نماز خواهد بود و هيچ چيز ديگرى نمىتواند او را از اين عمل باز دارد و كسى كه همتش در پى نماز باشد قلبش هم نزد نماز خواهد بود و هر اندازه كه همت انسان بيشتر در پى نماز باشد غفلتش از غير نماز بيشتر خواهد بود ، بنابر اين آن كس كه ايمان به خدا داشته باشد و معتقد باشد كه آنكه بهتر و پايدارتر است خدا است و نماز ، معراج او بسوى حضرت ذو الجلال است و قلبا به اين حقايق ايمان داشته باشد قلب و همتش در پى نماز خواهد بود و ممكن نيست چنين كسى غافل از نماز باشد .
و اما تفهم ،
عبارت از اينست كه انسان از هر فعل و قولى آنچه را كه مناسب با آن هست و معانى و مقاصدى كه در آن نهفته است آشكار سازد ، زيرا نماز معجونى الهى است كه دواء هر دردى در آن تركيب گشته و در جلب و تحصيل هر خير و سعادتى كه براى انسان كامل دستيابى
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 301
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٣٠١