عالميان نسبت ببندگان مؤمنش تا احدى به علم و عقل و ديگر فضائل خود تكيه نكند و خود و جميع نعمتهاى الهى را كه نزد او است در قبضهء خالق و مالك آنها بداند و يقين كند كه براى او قدرتى بر نفع و ضرر و مرگ و زندگى و حشر و نشر خود نيست .
و اگر عبادت از ترس دوزخ و اميد ببهشت جايز نميبود نه تنها عبادات اكثر مؤمنين صحيح نبود بلكه براى آنها عبادت و بندگى خدا جايز نبود ، و جز پس از وصول بدرجهء مقربان و مرتبهء عارفان به خدا و اسماء و صفات او كه بهشت و دوزخ را دو صورت از رحمت و غضب او ميبينند عبادت حق براى كسى ميسر نميگشت ، زيرا تنها در اين مرتبه هست كه عبادت نه بخاطر ترس از دوزخ ، و نه بخاطر طمع ببهشت انجام ميگيرد .
بلى بندگى و تعبد از ترس آتش و طمع در بهشت ، و يا امر ديگرى ، عبادت بندگان و مزد بگيران است اما آزادگان و اولياء را با معبودشان حالاتى است كه در آن حالات به چيزى سواى او توجهى ندارند و حتى از خويش غافل مىشوند ، و قرب و بعد را هم در نظر ندارند تا چه رسد ببهشت و دوزخ . ولى اين مقام و مرتبه اى است كه وراء آن مقام و مرتبه اى نيست و ساير مقامات مخلصين و مقاصد مجاهدين در راه خدا و مراقبت آنها از اعمال و رفتار خود و آفاتى كه آنها را تهديد مىكند با همهء درجات متفاوتى كه دارند در مرتبه اى پائينتر از اين مقام قرار دارد . اولين مرتبه و مقام پس از اين مرتبه اينست كه عبادت از جميع وجوه فساد شرعى كه باعث بطلان عمل و يا از بين رفتن اجر و ثواب آن مىشود خالص باشد و اين جز با خالص ساختن عمل از رياء و خود نمائى و ميل باشتهار و شرك خفى ميسر نمىشود ، و هر گاه در دل انسان ذرهاى از محبت بمدح و
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 271
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٢٧١