كه او را از آن خير محروم گرداند ، و در روايتى ديگر آمده است كه خداى تبارك و تعالى نزد حسن ظن بندهء مؤمن مىباشد ، و هر كس كه معصيتى نموده و حسن ظن به خدا داشته باشد بر خدا است كه او را بيامرزد و با بزرگوارى خود گناهانش را به چند برابر آن از حسنات مبدل گرداند و مقتضاى اين اخبار اينست كه خداى متعال با او همين معامله اى كند كه او انتظار دارد و با مغفرت و عفو و كرم خويش با او رفتار نمايد .
مىگويم بلى چنين است ، ولى منافاتى بين اين روايات و آن آيهء شريفه كه مىفرمايد : ليس للانسان الا ما سعى . 53 : 39 نيست ، زيرا حسن ظن به خدا به اين درجه خود امرى بس بزرگ و مقامى بس و الا است ، و دستيابى به آن جز با سعى و كوشش فراوان و رياضت بسيار براى كسى حاصل نمىشود ، و اين مقام ، مقام كسى است كه در عالم وجود هيچ نفع و ضررى را جز از ناحيهء حضرت حق نبيند و وثوق و اعتمادش به عنايت پروردگار بيش از اعتمادش به تأثير اسباب باشد ، و اين مقامى نيست كه بسادگى بتوان بدان دست يافت ، بلى ادعا بسيار است ولى حقيقت اين مقام ، جز براى نخبگانى از اولياء اللَّه نيست ، و اگر كسى چنين ادعائى كرد ميبايست كه در اين دنيا از هيچ چيز و هيچكس نترسد و اتكاء و اعتمادش به خدا در امور دنيوى از خيرات و سعادات بيشتر از تكيه اش بر اسباب دنيوى باشد ، و براى چنين كسى وجود اسباب و عدم آن يكسان است ، و مدح و ذم برايش فرقى نخواهد داشت .
پس تو كه با اين همه تأكيد كه ذات اقدس حق نموده هنوز ضمانت پروردگار را براى رزق خود قبول ندارى و از راه حرام ارتزاق ميكنى و باز مىگوئى خدا كريم است - البته منهم ميگويم خدا كريم است و
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 248
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٢٤٨