از وقوع در گناه ، و يا رسيدن مرگ قبل از توبه ، و از شكستن توبه ، و گاهى از قساوت و سنگدلى ، و يا از اعوجاج و از راه راست منحرف شدن ، و يا از اطلاع خداوند بر پنهانىهاى او در حال معصيت ، يا از غفلت ، و يا از عدم قبول عبادات و رد مناجات مىباشد . و گاه مىشود كه از اين بيمناك است كه مبادا كه او خدا را بخواند و جواب آيد لا لبيك و لا سعديك ، و يا از ضعف قوه و نيرويش از وفاء به تمام حقوق خدا ، و يا از سوء خاتمهء كارش بر خود بيمناك است .
و خوف هر يك از سابقين در ايمان ، و صالحين و نيكوكاران ، و طالحين و گناهكاران ، و عباد و زهاد و پرهيزكاران و راست كرداران و عارفان در هر يك از اين مخاوف يا يكديگر اختلاف دارد .
و بدان كه بندگان كامل پروردگار از همهء مخاوف و ترسها ، هراسانند ، خصوصا از بعضى از آنها ، و خداى متعال رياضت دلهاى آنها را با خوف و رجاء در هر زمانى خود به عهده دارد ، و آنچه كه اينان بيشتر از همه چيز از آن بيمناكند ترس از وقوف در قيامت ، و اعراض و روى گردانيدن خداى متعال از آنها ، و سابقه ايكه منجر به سوء خاتمهء كار آنها شود مىباشد .
و بدان كه هر كس كه علم و معرفتش به خدا بيشتر باشد ترسش هم از او بيشتر خواهد بود و لذا پيامبر صلَّى اللَّه عليه و آله فرمود : من از همهء شما بيشتر از خدا مىترسم ، و بندگان كامل پروردگار ، بجميع اين مخاوف از خدا مىترسند نه بخاطر خود اينها بلكه به سر اين آيهء شريفه كه مىفرمايد :
و يحذركم اللَّه نفسه 3 : 28 خداوند شما را از خويشتن بر حذر ميدارد . و گاهى خداوند متعال آنها را از مقتضاى خوفشان مشغول ميدارد ، و لذا بعضى
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 201
مساهمون: رضا رجب زاده
ص٢٠١