قلب ، و تفهم و دريافتن افعال و اقوال نماز همت و كمال نماز گزار است ، و منشأ تعظيم ، معرفت به عظمت ذات اقدس حق و جلال و بزرگوارى او ، و علم بحقارت دنيا و نفس و خست و پستى آن دو ، و توجه به اين حقيقت كه او بنده اى مسخر و مربوب است كه مالك نفع و ضرر و موت و حيات و بر انگيختن خود نيست مىباشد ، و اما هيبت : منشأش علم به عظمت خداوند ، و جنايات خود او ، و تفكر در آنچه كه به امم گذشته از آثار قهر و شدت سلطان خداوندى از عذاب و هلاكت دائمى رسيده بلكه تأمل در همين مصائب دنيائى كه به انبياء و اولياء رسيده و آنها بخاطر رضاى خدا آنها را تحمل نمودهاند مىباشد . و منشأ رجاء و اميدوارى ، معرفت به لطف خداوند و رفق و عنايت او در معامله با بندگان و كرم و عفو و جود و بخشش و قدرت او ، و غناى ذات او از اينكه از معصيت بندگان خطا كار ضررى متوجه او شود ، و اينكه رحمت ذات اقدس حق بر غضبش پيشى دارد و هر كس كه او را طلب كند بىجواب نخواهد ماند و خلاصه معرفت بصفات جماليهء حضرت حق و رفتار نيكويش با مؤمنين و موحدين مىباشد .
و منشأ شرمسارى و حياء ، معرفت بعظمت پروردگار و نعمتهاى او ، و حقى كه او بر گردن بندگان دارد و از طرف ديگر تقصير بندگان نسبت به او ، و توجه بآفات عمل و عيوب نفس و حضور پروردگار است ، زيرا توجه به اين امور خواه ناخواه ، در حياء و شرمسارى اثر مىگذارد ، و چطور مىشود كه كسى توجه به اين امور داشته باشد و خود را در محضر سلطانى بزرگ كه نهايت احسان و انعام را در تمام مدت عمر بنده به او مبذول داشته ، و در عين حالى كه بتقصير و سوء باطن او آگاه است با
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 195
مساهمون: رضا رجب زاده
ص١٩٥