روح نماز را دارا نبود ، اين نماز در باز داشتن انسان از فحشاء و منكرات هم هيچ اثرى نخواهد داشت نه جزئى ، و نه كلى ، ولى اگر بعضى از مراتب روح را با خود داشت لا محاله به همان اندازه اثر خواهد گذاشت ، و اين مطلب هم بايد دانسته شود كه چنين نيست كه هر نمازى هر اندازه كم هم كه از مراتب روح را دارا باشد مقبول پيشگاه الهى و مرفوع به آسمان است ، بلكه آنچه از بعضى از روايات فهميده مىشود نمازى مقبول است كه لا اقل يك دهم آن با حضور قلب و اقبال به پيشگاه ذات باريتعالى انجام گرفته باشد كه هر چه از آن نماز با اين خصوصيات انجام گرفته باشد قبول مىشود ، و اما نمازى كه كمتر از يك دهم آن با حضور قلب باشد اصلا بالا نميرود ، بنابر اين از آنچه بيان شد اين نتيجه بدست ميآيد كه نمازى كه از جميع وجوه فاقد روح و از جميع جهات بدون حضور قلب باشد اين نماز ثمره اى جز دورى بنده از خدا نخواهد داشت . و اين نماز ، نماز كسى است كه براى ريا و يا از روى استهزاء و مسخره نماز بخواند ، و الا كه نمازى كه يك دهم و يا بيشتر آن با حضور قلب انجام گيرد به همان اندازه مورد قبول واقع مىشود .
اگر كسى بگويد اين گفته مخالف حكم مركبات است ، زيرا مركبات به انتفاء بعضى از اجزاء آن منتفى مىشود و لازمهء اين قاعده اين است كه نماز هم و لو بفقدان روح در يك جزء از آن باطل شود ، چون آنچه مطلوب است اين است كه تمام ده جزء نماز با روح و با حضور قلب باشد ، و هر گاه يك جزء از اجزاء آن فاقد اين خصوصيت بود ، به حكم عقل حقيقت نماز منتفى خواهد بود .
مىگويم بلى ، مقتضاى قاعده چنين است ، ولى در بعضى اخبار
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 179
مساهمون: رضا رجب زاده
ص١٧٩