پليدىهاى معنوى و روح از اين كثافات ظاهرى و مشاهدهء تواضعى كه از مس خاك و مس آن بر اعضاء شريفهء بدن براى آدمى پديد مىآيد درك نمىشود ، زيرا مقصد اصلى از وضوء پاكيزه ساختن نفس آدمى از پليدىهاى معنوى است ، در وضو با آب كه مظهر اصل حيات و زندگى است و علم كه نجات و خلاصى از همهء اوزار و گناهان بوسيلهء او است ، ظاهر و باطن آدمى پاك و پاكيزه مىگردد و آنگاه كه دست يا بى به آب ممكن نشد ، و يا اينكه براى انسان ضرر داشت ، عوض آن بايد چيزى باشد كه تطهير باطن از آن حاصل شود ، و آن همان مس خاك است كه ببازگشت بحقيقت آدمى كه عدم محض باشد اشاره داد و در ظاهر نشانهء تواضع است كه فناء انيت و منيت باشد ، و در نتيجه طهارت باطنى كه از آب و علم حاصل مىشود از تيمم حاصل مىشود ، و فقط طهارت ظاهر باقى ميماند و چون طهارت باطن مهم است و امكان طهارت ظاهرى هم ممكن نبود ، به همان طهارت باطن كه عمده است كفايت مىشود تا عسر و حرجى پيش نيايد ، و ممكن است كه گفته شود كه اين عادت خداوند در جميع مراتب تزكيهء نفس و تهذيب اخلاق است ، زيرا آخرين مرتبهء مجاهده اينست كه بنده هيچ حول و قوه اى براى خود نبيند و هر حول و قوه اى را از خدا بداند ، و لكن مشكل ، صداقت در اين حال و عدم غرور در آن است ، و شاهد وجود چنين حالتى براى انسان اينست كه در امور دنيوى و اسباب ظاهرى رفتارش مطابق با اين عقيده باشد و اگر در جهت جلب منافع و دفع ضرر به اسباب توجهى دارد از باب امتثال امر مولا باشد ، نه بخاطر اعتقاد باينكه اين اسباب ميتواند مايهء ضرر و يا نفعى براى او باشد .
اسرار الصلوة ( فارسي ) — صفحة 114
مساهمون: رضا رجب زاده
ص١١٤