وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ فِيما طَعِمُوا » و من از جملهء مؤمنانم و در بدر بودهام . عمر گفت راه غلط كردى و گمانت خطا است كه رب العالمين گفت : « إِذا مَا اتَّقَوْا وَآمَنُوا » و تقوى آنست كه آنچه خدا حرام كرد از آن بپرهيزى و گرد آن نگردى . على بن ابى طالب [ عليه السلام ] گفت : يا عمر ! من از نزول اين آيت خبر دارم : چون رب العالمين خمر حرام كرد ، جماعتى از مهاجر و انصار بيامدند و گفتند : يا رسول اللَّه ، برادران ما و پدران ما - كه در بدر بودند و در احد كشته شدند - ايشان در آنحال مىهمى خوردند ، چه گوئى در ايشان ؟ و چه حكم كنى از بهر ايشان ؟ رسول خدا [ صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ] توقف كرد تا جبرئيل آمد و آيت آورد : « لَيْسَ عَلَى الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحاتِ جُناحٌ . . . » . پس عمر بفرمود ، و قدامه را حد مفترى بزدند و گفتند : « ان شارب الخمر اذا شرب انتشى ، و اذا انتشى هذى ، و اذا هذى افترى ، فيقم عليه حدّ المفترى ثمانين جلدة » :
[ شارب الخمر وقتى خمر مىنوشد مست مىگردد ، و وقتى مست شد هذيان و ياوه مىگويد ، وقتى ياوه گوئى آغاز كرد به افتراء و تهمت و دروغ كشانده مىشود ، و وقتى بدين كار دست يازيد حد مفترى در مورد او - با صد ضربه تازيانه - اقامه مىگردد . « 51 »
3 - در آيهء زير : آنگاه از چهرهء مفهوم آن ، بردهء ابهام به يكسو مىافتد كه بتوانيم در بارهء سبب نزول آن آشنائى به هم رسانيم :
« وَاللَّائِي يَئِسْنَ مِنَ الْمَحِيضِ مِنْ نِسائِكُمْ إِنِ ارْتَبْتُمْ فَعِدَّتُهُنَّ ثَلاثَةُ أَشْهُرٍ وَاللَّائِي لَمْ يَحِضْنَ وَأُولاتُ الأَحْمالِ أَجَلُهُنَّ أَنْ يَضَعْنَ حَمْلَهُنَّ . . . » ( طلاق : 4 ) :
و در بارهء آن زنانى كه در سنين سالخوردگى از حيض : « عادت زنانگى » نوميد مىشوند ، چنانچه دچار ترديد باشيد كه يأس آنها از عادت ، به علت سالخوردگى و يا عوارض ديگر است بايد بدانيد كه عدّهء آنان مدت سه ماه مىباشد . و نيز آن زنانى كه دچار عادت زنانه نشدهاند و قاعدة بايد بدان دچار آيند اگر در بارهء آنها هم دچار ترديد بوديد ، بايد بدانيد عدّهء آنها نيز مدّت سه ماه است . و عدّهء زنان باردار اين است كه بار خود را فرو نهند و فرزندشان را به دنيا آورند . . .
فقهاء و مفسرين [ به گفتهء سيوطى ] در اين آيه دچار ترديد و ابهام شدند كه معنى شرط ، يعنى « ان ارتبتم » چيست ، حتى « ظاهريه » « 52 » مىگفتند : زنان « يائسه » يا آيسه « 53 »
هامش
51 - كشف الاسرار 3 / 227 .
52 - ظاهريه ، طائفهاى از فقهاء اهل سنت هستند كه مىگويند : منابع احكام منحصرا عبارت از ظاهر كتاب و سنت است ، و لذا مخالف با رأى و قياس و استحسان و تقليد و استصحاب و ساير ادلَّهء عقليه در رابطه با استنباط احكام مىباشند .
بنيانگذار اين مذهب و مكتب ، داود ظاهرى ( م 275 ه . ق ) مىباشد كه آثار علمى فراوانى از خود به جاى گذاشت ، و احيانا از مكتب او با عنوان « داودى » ياد مىشود .
مذهب ظاهريه در ايران و عراق پيروان قابل ملاحظهاى براى خود يافت و ابن حزم نيز در اندلس به نشر و دفاع از آن اهتمام مىورزيد .
53 - معمولا در زبان محاوره ، از زنان « آيسه » با عنوان « يائسه » نيز تعبير مىشود . و هر دو لغت صحيح است .