1 - مشيت الهى و اهميت نقش آن در پيشرفت كارها و تحقّق امور :
مردم گاهى از مطالبى كه به گذشته مربوط مىشد ، سؤالاتى را با پيامبر اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) در ميان مىگذاشتند از آن جمله راجع به « ذى القرنين » از آنحضرت سؤال كردند كه در پاسخ آنها فرمود : قريبا راجع به آن مطالبى خواهم گفت . لكن آنحضرت در اين سخن خود ذكرى از مشيت و خواست الهى به ميان نياورد ، يعنى نفرمود :
« غدا اخبركم الا ان يشاء اللَّه » يعنى پاسخ اين سؤال را بعدا گزارش خواهم كرد مگر آنكه خدا بخواهد كه نتوانم پاسخى ارائه كنم .
به همين جهت مىگويند : وقتى قريش از آنحضرت راجع به روح و اصحاب كهف و ذى القرنين سؤال كردند سه يا پانزده و يا چهل روز وحى بر پيغمبر اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) به تعويق افتاد ، و پس از انقضاء اين ايام ، پاسخهاى آن نازل گرديد كه طى سورهء إسراء و سورهء كهف ديده مىشوند .
در لابلاى آياتى كه به منظور پاسخ به سؤالات قريش نزول يافت آياتى جلب نظر مىكند كه خداوند متعال ضمن آنها پيامبر اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) و نيز همهء مردم با ايمان را به آئين ادب و نزاكت ارشاد كرده و به آنها هشدار مىدهد كه در تمام كارها به مشيت الهى تكيه و اتكال نموده و همواره خواست او را در مد نظر قرار داده و او را فراموش نكنند ، و لذا مىفرمايد :
« وَلا تَقُولَنَّ لِشَيْءٍ إِنِّي فاعِلٌ ذلِكَ غَداً إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّه وَاذْكُرْ رَبَّكَ إِذا نَسِيتَ وَقُلْ عَسى أَنْ يَهْدِيَنِ رَبِّي لأَقْرَبَ مِنْ هذا رَشَداً » ( كهف : 23 ) و نبايد راجع به چيزى بگوئى من آن را فردا و بعدا انجام مىدهم مگر آنكه به اين سخن اين جمله را بيفزائى و با جان و دل بگوئى اگر خدا بخواهد انجام خواهم داد . و وقتى دچار
اسباب النزول ( فارسي ) — صفحة 61
مساهمون: السيد محمد باقر حجتي
ص٦١