همين بيان تفسير نمودهاند . « 197 »
اما روايات مربوط به « سبب نزول » آيهء « وَما قَدَرُوا اللَّه حَقَّ قَدْرِه . . . »
( انعام : 91 ) :
الف - مردى از يهوديان كه به « مالك بن ضيف » نامبردار بود با نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) مجادله و ستيز مىكرد ، آنحضرت به وى فرمود : ترا به كسى كه تورات را بر موسى [ عليه السلام ] نازل فرمود ، به من بگو ، آيا در تورات اين مطلب را مىتوان يافت كه « انَّ اللَّه يُبْغِضُ الْحَبْرَ السَّمينَ » : « خداى متعال دانشمند چاق و فربه را ناخوش مىدارد و از او بيزار است » اما چون مالك بن ضيف خود فربه و چاق بود از اين سخن به خشم آمده و گفت : « ما أَنْزَلَ اللَّه عَلى بَشَرٍ مِنْ شَيْءٍ » . اما دوستان و ياران مالك به وى گفتند : آيا خداوند متعال ، حتى بر موسى ( عليه السلام ) چيزى نازل نفرمود ؟ ! [ اين چه سخنى بود كه بر زبان آوردى ؟ ! ] . به دنبال همين قضيه ، آيهء مذكور نازل گرديد .
اين روايت را مرحوم طبرسى ياد كرده است . اما در « كشف الاسرار ( 3 / 419 ) » چنين مىبينيم :
« و ما قدروا اللَّه حقّ قدره . . . » اين در شأن حيىّ بن اخطب آمده از جهودان ( پدر صفيه : ام مؤمنان ) . پيش رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) آوردند او را . دستهاى وى بر پشت بسته ، به دندان خويش قباى ديباى خويش را از بازوى خود مىكند و مىگفت :
لعمرك ما لام ابن اخطب نفسه
و لكنّه من يخذل اللَّه يخذل
رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) سوگند بر وى داد كه : به آن خداى - كه به طور سينا با موسى [ عليه السلام ] سخن گفت - كه در تورات خواندى كه : « انّ اللَّه يبغض الحبر السّمين » ؟ گفت : خواندم . گفت : آن توئى . او [ حيىّ ] گفت : « ما انزل اللَّه على موسى التّوراة ، و لا على محمّد القرآن » . خداوند متعال به دنبال اين جريان ، اين آيه :
« وَما قَدَرُوا اللَّه حَقَّ قَدْرِه . . . » را نازل فرمود .
و گويند : « فنحاص بن عازورا » بود كه چنين گفتارى را در پاسخ به رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بر زبان آورد .
ب - گويند : يهوديان حضور رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) رسيدند و عرض كردند : اى محمد ، آيا خداوند ، كتابى را بر تو نازل كرد ؟ فرمود : آرى . آنان گفتند :
« و اللَّه ما انزل اللَّه من السّماء كتابا » ، كه اين آيه [ در مقام ردّ و توبيخ آنها ] نازل
هامش
197 - الميزان 7 / 283 ، 284 ، طبع دار الكتب الاسلاميه 1379 ه ق .