در مدينه ، وحى نازل شد سؤال يهوديان مدينه را با همان آيهاى كه قبلا در مكه نازل گشته بود پاسخ دهد ، يعنى آيهء « وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي . . . » .
آنگاه ابن كثير همان روايتى را مىآورد كه بازگو كنندهء نزول آيهء « روح » در مكه مىباشد ، و چنان كه ديديم اين روايت از ابن عباس بوده كه قريش به يهوديان گفتند : سؤالى در اختيار ما قرار دهيد تا آن را با اين مرد [ يعنى رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) ] در ميان گذاريم . . . » . « 195 »
در پاسخ نخست ملاحظه مىشود كه بايد بر حسب آن بگوئيم نزول آيهء روح با تكرار سبب آن تكرار شده است ، يك بار در مكه و بارى دگر در مدينه .
دو روايت مذكور را - كه يكى از آنها بيانگر نزول آيه در مدينه ، و ديگرى حاكى از نزول آن در مكه مىباشد - براى مزيد توضيح سخن از زبان ابو الفتوح رازى مىآوريم ، اگر چه قبلا از آن دو با بيانى ديگر و تفاوتى اندك بازگو نموديم . وى مىنويسد :
الف - عبد اللَّه بن مسعود گفت : با رسول ( عليه السلام ) مىرفتيم در مدينه ، به جماعتى جهودان بگذشتيم . بعضى گفتند : از روح بپرسى او را . بعضى دگر گفتند مپرسى از او .
عبد اللَّه [ بن مسعود ] گفت من از پس او بودم وحى به او فرود آمد ، روى به جهودان كرد و اين آيت بر ايشان خواند ، گفتند : ما نگفتيم نبايد پرسيد . آنگه گفتند ما در توراة همچنين يافتيم كه روح از فرمان خدا است . . .
ب - و روايت كردند كه جماعتى جهودان گرد آمدند و قريش را گفتند : از محمد [ صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ] بپرسيد كه 1 - روح چه باشد ، 2 - و از جماعتى كه در اول زمان مفقود شدند . 3 - و از مردى كه به شرق و غرب جهان برسيد . اگر از همه جواب دهد پيغمبر نيست . و اگر از همه جواب ندهد پيغمبر نيست . و اگر از بعضى جواب دهد و از بعضى نه ، پيغمبر است . بيامدند و بپرسيدند . خداى تعالى فرو فرستاد ، در بارهء اوّل مفقودان زمان : « أَمْ حَسِبْتَ أَنَّ أَصْحابَ الْكَهْفِ وَالرَّقِيمِ . . . » . و در باب آن مرد - كه در شرق و غرب عالم برسيد - فرود آمد : « وَيَسْئَلُونَكَ عَنْ ذِي الْقَرْنَيْنِ قُلْ سَأَتْلُوا عَلَيْكُمْ مِنْه ذِكْراً . . . » و در روح فرود آمد : « وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ ، قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي » . « 196 »
هامش
195 - تفسير القرآن العظيم 3 / 60 .
196 - روض الجنان 6 / 363 ، 364 .