چه رسد به مردگان . به دنبال اين جريان ، آيهء مذكور نازل گرديد .
سپس طبرسى مىگويد : بعضى معتقدند اين آيه در رابطه با هر گونه ظلمى داراى عموم و شمول مىباشد ، مانند غضب و امثال آن كه بايد مقابلهء به مثل گردد و از حد فراتر نرود . حسن بصرى مىگفت : آيات مذكور - قبل از آنكه نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) مأمور به نبرد با مشركين شود - به طور عموم نازل شد و آن حضرت موظف گشت با هر گروهى كه با مسلمين به قتال روى مىآورند و به كشت و كشتار مىپردازند به مقابله برخاسته و با آنان مقابله نمايد . نظير اين آيه عبارت از اين سخن الهى است كه فرمود « فَإِنْ قاتَلُوكُمْ فَاقْتُلُوهُمْ . . . » . « 194 »
مثال سوّم :
ابن كثير ، آيهء « وَيَسْئَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي . . . » را از مثالهاى حالت ششم برشمرده است ، يعنى او مىگفت : در بارهء سبب نزول اين آيه ، احاديث متعددى آمده است كه اسناد همهء آنها - از لحاظ صحت و فقدان مرجّح - با هم برابر هستند .
وى پس از آنكه دو روايت بخارى ( يكى از طريق علقمه ، و ديگرى از طريق اعمش ) را از عبد اللَّه بن مسعود نقل مىكند - دو روايتى كه در آن اين مطلب به چشم مىخورد كه آيهء « روح » در مدينه نازل شده است و سؤال كنندگان عبارت از يهوديان مدينه بودند كه در بارهء روح از رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) پرسش نمودند ، و اين پرسش نيز در راه مدينه و يا يكى از مزرعه هاى همين شهر صورت گرفت - يادآور مىشود : « سياق و روندى كه در اين حديث در نگاه نخست جلب نظر مىكند مقتضى است كه آيهء « روح » ، مدنى باشد ، و آيهء مزبور - آنگاه كه يهوديان از آنحضرت در خود مدينه ، راجع به « روح » سؤال كردند - در مدينه نازل گرديد ، با اينكه تمام سورهاى كه اين آيه در آن آمده است ، يعنى مجموع آيات سورهء « اسراء » مكى است .
مطلب ياد شده سؤال برانگيز است كه اين آيهء مدنى چگونه در لابلاى آيات سورهء مكى راه يافته است ؟
احيانا مىتوان به اين سؤال پاسخ داد كه آيهء روح بار دوم در مدينه نزول يافت ، يعنى قبلا براى اولين بار [ در پاسخ به سؤال مشركين - سؤالى كه آنها از يهوديان فرا گرفته بودند - ] در مكه نازل گرديد . و يا مىتوان گفت : بر رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم )
هامش
194 - مجمع البيان 6 / 393 .