هلال بن اميه در حضور نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) همسرش را به زنا با شريك بن سمحاء متهم ساخت . نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) به وى فرمود : يا بايد براى اين تهمت ، بينه و شهودى اقامه كنى ، و يا پذيراى آن گردى كه حد بر تو جارى گشته و هشتاد ضربه تازيانه را بر پشت و بدن خود آماده باشى . « 157 » هلال گفت : يا رسول اللَّه ، اگر يكى از ما مردى را با همسرش [ در حال زنا ] ببيند ، آيا بايد به راه افتد و در پى يافتن و درخواست شهود و گواهان براى اين كار برآيد [ تا آنها مشهودات خود را بازگو كنند ] ؟ ! . به دنبال اين سؤال و اين پيشآمد بود كه خداوند متعال آيهء زير را نازل كرد :
« وَالَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلَّا أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّه إِنَّه لَمِنَ الصَّادِقِينَ . وَالْخامِسَةُ أَنَّ . . . ( تا ) . . . أَنَّ غَضَبَ اللَّه عَلَيْها إِنْ كانَ مِنَ الصَّادِقِينَ » ( نور : 6 - 8 ) « 158 » ب - شيخين ، يعنى بخارى و مسلم از سهل بن سعد « 159 » آوردهاند كه مىگفت :
عُوَيْمر نزد عاصم بن عدى آمد و به او گفت از رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) بپرس اگر كسى مرد بيگانهاى را با همسر خود در حال زنا ببيند [ و غيرت او ، وى را وادارد كه زناكار را بكشد آيا بايد اين شوهر غيرتمند كشته شود ؟ آيا اين شوهر چگونه عمل كند و چه رفتارى را در پيش گيرد ] ؟ ! عاصم نزد رسول خدا ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) آمد و اين سؤال را با آنحضرت در ميان گذاشت . اما نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) آن كسى را ، كه اين حادثه براى وى اتفاق افتاد و درخواست كرد كه عاصم سؤال مزبور را با آنحضرت در ميان گذارد ، مورد انتقاد و سرزنش قرار داد . سهل بن سعد مىگويد : عاصم و عويمر به هم رسيدند . عويمر پرسيد چه كردى ، آيا مسئلهء مرا با آنحضرت در ميان گذاشتى ؟ پاسخ داد . . .
من سؤال ترا با او در ميان گذاشتم ، لكن آنحضرت اين سؤال را عيب برشمرده و سائل [ يعنى ترا ] مورد ملامت قرار داده است . « 160 »
هامش
157 - قرطبى در تفسيرش يادآور شده است كه هلال پس از آنكه اين سخن و دستور را از آنحضرت شنيد گفت : حتما خداوند متعال در بارهء كار من آياتى نازل خواهد كرد كه پشت و تن و اندام من از اجراء اين حد تبرئه خواهد شد ( رك :
الجامع لاحكام القرآن 12 / 182 ) .
158 - اين آيات را « آيات لعان » مىنامند كه شرح وقايعى كه به عنوان سبب نزول آنها روايت شده است به گونهاى مفصل و گسترده در صفحه هاى پيشين همين دفتر گذشت .
159 - سهل بن سعد خزرجى انصارى ( م 91 ه ق ) از قبيلهء بنى ساعده و يكى از صحابى مشهور و از اهل مدينه مىباشد كه حدود صد سال زندگانى كرد . و از روى در كتب حديث يكصد و هيجده حديث روايت شده است . ( رك : الاصابة : ت 3526 ، نقل از : الاعلام : 3 / 210 ) .
160 - و چون در الاتقان فى علوم القرآن روى حرف عين در كلمه « فعاب المسائل » يك نقطه به طور اشتباهى به چاپ رسيد ، يكى از مترجمان اين كتاب را دچار اشتباه ساخته و نوشته است كه « سؤال كننده غايب بود » . در حالى كه معنى اين سخن آن است كه رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) سائل را مورد انتقاد قرار داد و از او عيب گرفته و خرده گيرى نمود .