حالت دوم :
در صورتى كه يكى از آنها بگويد : « نزلت فى كذا » ، امّا ديگرى صريحا سبب نزولى را - كه بيان كنندهء مطلب ديگرى است - در بارهء همان آيه ذكر كند ، در اين صورت سخن آن ديگرى - كه صريحا مىگويد : فلان قضيه سبب نزول آيه مىباشد - بايد به عنوان سبب نزول ، معتبر شمرده شود ، اما آنكه مىگويد : « نزلت فى كذا » و سخن او صراحتى در بيان سبب نزول ندارد بايد به عنوان استنباط گوينده و تفسير وى در بارهء آيه تلقى گردد .
يكى از مثالها براى توضيح اين مورد عبارت از حديثى است كه بخارى از ابن عمر « 116 » در كتاب « صحيح » خود آورده كه ابن عمر مىگفت : « انزلت : « نِساؤُكُمْ حَرْثٌ لَكُمْ فَأْتُوا حَرْثَكُمْ أَنَّى شِئْتُمْ » فى اتيان النّساء فى ادبارهنّ » ، يعنى اين آيه در مورد مواقعهء با همسر از پشت نازل شده است .
ولى قبلا روايتى را از جابر بن عبد اللَّه انصارى « 117 » ياد كرديم كه او به سبب نزول آيه - بر خلاف گفتهء ابن عمر - تصريح كرده است مبنى بر اينكه سبب نزول آيهء مذكور
هامش
116 - عبد اللَّه بن عمر بن الخطاب ، ابو عبد الرحمن ( 10 ه ق - 73 ه ق ) كه در حدود شصت سال به مردم فتوى داد . در ميان صحابه ، وى آخرين كسى است كه در مكه از دنيا رفت . در كتب حديث اهل سنت 2630 حديث از او روايت شده است ( رك : الاعلام 4 / 246 ) .
117 - جابر بن عبد اللَّه بن عمرو بن حزام انصارى خزرجى سلمى ( 16 ه ق - 78 ه ق ) از اصحاب رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) كه روايات فراوانى از آنحضرت نقل كرده و گروهى از صحابه نيز از او نقل حديث كردهاند . وى در نوزده غزوه شركت جسته است . بخارى و مسلم و ديگران 1540 حديث از وى در كتابهاى خود آوردهاند . وى زمان امام باقر ( عليه السلام ) را درك كرد ، و از ائمه تا زمان اين امام نيز احاديث فراوانى نقل كرده است . وى روايت كرده است كه نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) به او فرمود : اى جابر بعد از من عمرى دراز در پيش دارى تا اينكه فرزندى از اولاد من به دنيا مىآيد كه نام وى نام من است : « محمد الباقر » . او علم را سخت مىشكافد . پس چون او را ديدى سلام مرا به او برسان ( الاعلام 2 / 93 . لغتنامهء دهخدا ، 10 / 19 ) .