نظريهء مفسران ديگر در بارهء سبب نزول اين آيه :
اين آيه و آيهء 48 همين سوره - كه مضمون هر دو به هم نزديك است و خداوند متعال در طى آن دو به نبى اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) دستور مىدهد بر طبق حكمى كه نازل كرده به يهوديان فتوى دهد - در بارهء يهوديان بنى قريظه و بنى النضير نازل شد و « تكرار [ اين سخن ] براى آن كرد كه حكم ، مختلف بود و در دو وقت به دو حكومت پيش رسول ( عليه السلام ) آمدند : يكى رجم محصن كه زنا كرده باشد ، و يكى در ديت كشته كه ميان بنى قريظه و بنى النضير بود » و آنها مىخواستند رسول اكرم ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) در مورد زناى محصنه به تازيانه زدن فتوى دهد ، و در مورد قتل عمد به ديه دادن حكم كند . « 87 »
ميبدى :
ميبدى مىنويسد : « سبب نزول اين آيت آن بود كه رؤساء جهودان با يكديگر گفتند كه تا رويم و محمد [ صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ] را در فتنه افكنيم ، و از آن دين كه بر آنست برگردانيم . آمدند و گفتند : يا محمد ، تو دانى كه اگر ما اتّباع تو كنيم مردمان همه اتّباع تو كنند و پسرو تو باشند . اكنون بدان كه ما را خصماناند و ترافع و تحاكم بر تو آريم . اگر تو ما را بر خصمان ما حكم كنى ما به تو ايمان آريم .
مصطفى ( صلَّى اللَّه عليه و آله و سلم ) سروازد و از شنيدن سخن ايشان برگشت . رب العالمين در آن حال اين آيت فرستاد كه : يا محمد ، ميان اهل كتاب حكم كن به موجب قرآن و شريعت اسلام چنان كه به تو فرو فرستاديم ، و مراد ايشان خلاف آنست ، تو در پى مراد ايشان مرو » .
« وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ ما أَنْزَلَ اللَّه إِلَيْكَ » يعنى فى القرآن من القصاص و الرّجم . بپرهيز از ايشان ، نبايد كه ترا از حكم قصاص و رجم - كه خداى در قرآن به تو فرو فرستاد [ منصرف گردانند و ترا وادارند كه به جاى قصاص به ديه فتوى دهى ، و به جاى رجم به جلد و تازيانه زدن در مورد زناى محصنه حكم صادر كنى ] .
« فَإِنْ تَوَلَّوْا » اگر بر گردند اين جهودان از ايمان و حكم قرآن ، پس بدان كه اللَّه مىخواهد كه آن برگشتن ايشان سبب عقوبت ايشان گردد : « أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ » ، بعض [ در ] اينجا به معنى كلّ است ، يعنى در دنيا ايشان را به گناهان ايشان عقوبت كند ، و در آخرت جزا دهد . پس عقوبت ايشان در دنيا جلاء و نفى بود ، از خان و
هامش
87 - تفصيل اين مطلب را ببينيد در : روض الجنان 3 / 462 - 464 و 483 .