امثال آنها ساير اندامهاى انسان بر چنين گناهانى گواهى مىدهند ، و چون عمدهء معاصى و گناهان عملى از فرآورده هاى دست و پاى انسان است خداوند به ويژه از شهادت دستها و پاها ياد كرده است .
در حقيقت ، شاهد و گواه هر عملى همان عضوى است كه آن عمل از آن صادر شده است ، چنان كه خداوند متعال به همين حقيقت اشاره كرده است :
« شَهِدَ عَلَيْهِمْ سَمْعُهُمْ وَأَبْصارُهُمْ وَجُلُودُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ » ( حم سجده : 20 ) « إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْه مَسْؤُلًا » ( اسراء : 36 ) « الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلى أَفْواهِهِمْ وَتُكَلِّمُنا أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُونَ » ( يس : 65 ) « 72 » علامهء طباطبائى در مسئلهء شهادت اعضاء و اندام - ضمن بحث مستقلى در سورهء « حم سجده » مستوفى گفتگو كرده است .
آنگاه اين دانشمندان بزرگوار در تفسير « يَوْمَئِذٍ يُوَفِّيهِمُ اللَّه دِينَهُمُ الْحَقَّ وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ » مىنويسد :
دين در اين آيه به معنى « جزاء » است و اين تفسير در بارهء دين به تناسب سياق آيهء قبل قابل توجيه مىباشد امّا اگر اين آيه را به طور مستقل و جداى از گذشتهء آن در نظر گيريم دين مرادف با « ملَّت و شريعت » است كه عبارت از سنت حيات و زندگانى مىباشد . و اين مفهوم براى دين يك مدلول عالى و والائى است كه به ظهور حقايق براى انسان در روز رستاخيز مربوط مىگردد ، و داراى مناسبت فزونترى با « وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ » است .
اين آيه از ديدگاه اين عالم گرانقدر از برجسته ترين آيات قرآنى است كه بيانگر و كاشف مفهوم « معرفت خدا » است ، چرا كه « وَيَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ » . گزارش اين حقيقت است كه خداى تعالى حق است كه هيچ پردهاى - به هيچ وجه - نمىتواند آن را زير ابهام قرار دهد . وجود خدا از بديهىترين بديهيات است كه جهل و ابهام نسبت به آن راه ندارد . اما گاهى مورد غفلت انسانها واقع مىشود . بنابراين علم به خداوند متعال عبارت از به يكسو افتادن پردهء غفلت از وجه الهى است . و اين پرده در روز قيامت كنار مىرود و چهرهء حق تعالى آشكار مىشود ، و « يَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّه هُوَ الْحَقُّ الْمُبِينُ » خداوند
هامش
72 - الميزان 15 / 94 ، 95 .