كه با افك و وارد ساختن تهمت براى شما پديد آمده شر مپنداريد ، بلكه خير است براى شما . براى هر يك از تهمت زنندگان به هر اندازهاى كه به اين گناه دامن زده و بدان دچار شدهاند مجازاتى در پيش است . و اما آن كسى كه از ميان اين تهمت زنندگان قسمت عمدهء اين تهمت را به عهده گرفته است « 3 » براى او عذاب عظيمى در روز قيامت خواهد بود .
چرا حسن ظن به خودتان را از دست مىنهيد :
« لَوْ لا إِذْ سَمِعْتُمُوه ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِناتُ بِأَنْفُسِهِمْ خَيْراً وَقالُوا هذا إِفْكٌ مُبِينٌ » ( نور : 12 ) :
چرا آنگاه كه اين افك و تهمت دروغ را از تهمت آورندگان شنيديد شما مردان و زنان با ايمان نسبت به كسانى كه به منزلهء خود شما هستند حسن ظن را در پيش نگرفتيد ، [ زيرا همهء افراد با ايمان در تمام آسيبهاى روحى كه بر آنها وارد مىشود به منزلهء يك تن مىباشند ، اگر محنتى بر يكى از آنها وارد شود چنان است كه بر همهء آنها وارد شده
هامش
( 3 ) كسى كه سهم زيادتر و سنگينترى از اين تهمت را به دوش مىكشيد « عبد اللَّه بن ابىّ » بوده است ، چرا كه او در رأس اصحاب افك قرار داشت ، و مردم پيرامون او جمع مىشدند ، و او بود كه در ميان جمع مردم بيش از ديگران به اين تهمت دامن مىزد و آن را ميان آنها منتشر مىساخت و مىگفت : همسر پيامبر شما شام را تا بام در كنار مردى بيگانه به سر آورد ، و آنگاه او را با خود آورد . . .
و نيز گويند اين شخص كه سهم عمدهاى از اين تهمت به عهدهء او بوده عبارت از حسّان بن ثابت است كه پس از نابينا شدن بر عايشه وارد شد . به عايشه گفتند : آن كسى كه در بارهء تو سخن به ناحق آورده و مورد اتهامت قرار داده و خداوند متعال در بارهء او فرمود : « وَالَّذِي تَوَلَّى كِبْرَه مِنْهُمْ لَه عَذابٌ عَظِيمٌ » بر تو وارد مىشود . عايشه گفت : آيا مگر نه اين است كه چشمانش نابينا شده است ؟ حسان بيت زير را انشاء كرد :حصان رزان ما تزنّ بريبة
و تصبح غرثى من لحوم الغوافلزن پاكدامن و با وقارى كه هيچ تهمتى به دو راه نداشته و ندارد ، زنى كه از گوشت زنان غافل و بىگناه و بى خبر و غيبت از آنها گرسنه است و هيچ كسى را مورد تهمت قرار نداده ، و در غياب كسى سخن ناروا بر زبان نياورده است .
اين بيت را حسان در وصف عايشه سروده بود كه عايشه به وى گفت : ولى تو چنين نبودهاى ، بلكه گوشت زنان غافل و بى گناه را با غيبت و وارد ساختن تهمت در كام خود فرو بردى .
مرحوم شعرانى ضمن توضيح اين اشعار نوشته است : سزا نبود عايشه سوابق حسان را به رخ او كشيده و آزرده اش سازد ، سوابقى كه از آن توبه كرده بود ، چرا كه هر فردى هر چند به مقامات عاليه روحى و دينى رسيده باشد در صورتى كه معصوم نباشد امكان دارد مرتكب خطاء گردد ( مجمع البيان و هامش آن 7 / 131 ) .