و مخالفان و شورشگران از دور و نزديك سر بر داشتند اينان نيز در كشاكش اين فتنهها راهى به تپهها يافتند و كم كم آنها را به تصرف آوردند . سپس خود با زناته ، به كشمكش پرداختند و در بسيارى موارد بر ايشان غلبه يافتند . دولت ، بسيارى از نواحى مغرب اوسط و شهرهاى آن را به ايشان داد و در مشكلات خويش به آنان استظهار مىنمود و بار ديگر قوافلشان در اطراف صحرا به راه افتاد . ما در اين باب سخن خواهيم گفت . زغبه را بطون متعدد است : چون يزيد و حصين و مالك و عامر و عروه . اينان بلاد مغرب اوسط را چنان كه در اخبارشان خواهيم آورد ميان خود تقسيم كردند .
بنى يزيد بن زغبه
بنى يزيد را از ديگر بطون زغبه ارزش و اعتبارى بيشتر بود چه از حيث شمار و چه از حيث شرف . اينان مورد توجه دولتها بودند و مىتوان گفت كه نخستين كسانى از عرب بودند كه دولتها ، تلول و ضواحى را به ايشان اقطاع دادند . موحدين نيز در اراضى حمزه از اوطان بجايه در كنار بلاد رياح و اثبج آنان را اقطاع دادند . پس در آنجا فرود آمدند و همهء آن ارتفاعات را تا تپههاى حمزه و دهوس و اراضى بنى حسن از ديهها و صحراها در تصرف گرفتند . دولت را براى اخذ خراج از رعاياى آن نواحى چون صنهاجه و زواوه ، به ايشان استظهار بود . چون سپاهيان بجايه از گرد آورى خراج از ايشان ، عاجز شده بود دولت كار را به بنى يزيد واگذار كرده بود . اينان نيز در انجام آن به جد كوشيدند و مورد اكرام و عنايت واقع شدند و بسيارى از آن اوطان و اوطان بجايه را به اقطاع ايشان دادند و آنان نيز آن اقطاعات را جزء متصرفات خود آوردند .
چون زناته روى به ضعف نهاد و جدال و كشمكش آنان با عربها اوج گرفت ، بنى يزيد همهء آن اوطان را در زير فرمان آوردند و از همه سو بر آنها غلبه يافتند و مالياتها و ديگر منافع آنها را به خود اختصاص دادند و تا به امروز در همين وضعاند .
بنى يزيد بن زغبه را بطون بسيار است : چون بطن حميان بن عقبة بن يزيد و جواب و بنى كرز بن موسى و بطون مرابعه و خشنه . اينان همه فرزندان يزيد بن عبس بن زغبهاند و برادرانشان عكرمة بن عبس از كوچندگان اين خانداناند . رياست در بنى يزيد در ميان بنى لاحق است . سپس بنى معافى . سپس به خاندان سعد بن مالك بن عبد القوى بن عبد اللّه بن سعيد بن محمد بن عبد اللّه بن مهدى بن يزيد بن عبس بن زغبه در آمد . اينان مىپنداشتند كه مهدى فرزند عبد الرحمان بن ابى بكر الصديق است و حال آنكه اين نسب مانع از آن است كه بتوانند بر غير نژاد خود رياست كنند . آن وقت داراى نسبى هستند و ما پيش از اين به اين موضوع اشارت كرديم .
بعضى ديگر اينان را به سلول نسبت دادهاند . سلول از فرزندان مرة بن صعصعه برادر