كه در ايام عبد المؤمن موحدين بر آن دست يافتند . جزيرهء جربه سر و سامانى يافت تا آنگاه كه بنى ابو حفص زمام امور افريقيه به دست گرفتند . چندى در آنجا نابسامانيها و پراكندگيهايى بود تا مولا ابو زكريا بن سلطان ابو اسحاق ناحيهء غربى را از آن خود نمود و آنان كه در تونس فرمان مىراندند به دو مىپرداختند و از ديگر جايها غافل . در اين احوال مردم صقليه در سال 688 بر آن مستولى شدند و دژ قشتيل را كه مربع شكل بود و در هر ركن آن برجى بود و نيز ميان هر دو ركن برجى و گرداگرد آن خندقى و دو بارو بود بنا كردند . از آن پس مسلمانان به آن توجه نمودند و سپاهيان تونس در آنجا آمد و شد داشتند تا - چنان كه آورديم - در ايام سلطان ابو بكر بن مخلوف بن كماد از خواص او به سال 733 آن را فتح كرد و ابن مكى صاحب قابس آن را به قلمرو خود افزود و منشور امارتشان بستد و در تمام ايام سلطان ابو بكر و بعد از او در قلمرو او بود .
ميان حاجب ابو محمد بن تافراكين و ابن مكى فتنه افتاد . ابو محمد بن تافراكين فرزند خود عبد اللّه را كه در زمرهء حواشى سلطان در بجايه بود فراخواند . چون بيامد او را با سپاهى به محاصرهء جربه فرستاد . مردم جربه به سبب سوء سيرت ابن مكى از او كينه به دل داشتند . از اين رو در نهان از ابو محمد بن تافراكين خواسته بودند كه او را از ميان بردارد . او نيز در سال 763 پسر خود را با لشكرى به جربه فرستاد . در اين هنگام احمد بن مكى در طرابلس بود . از آن وقت كه طرابلس را از مسيحيان گرفته بود در آنجا مىزيست و آن را مركز حكومت خود قرار داده بود . سپاهى از حضرت به سردارى ابو عبد اللّه پسر حاجب ، ابو محمد بن تافراكين در حركت آمد و سپاهى نيز با كشتيها از دريا آمد و در جزيره فرود آمدند و قشتيل را محاصره كردند و بر آن غلبه يافتند و به نام فرمانرواى تونس خطبه خواندند ابو عبد اللّه بن ابى محمد بن تافراكين كاتب خود محمد بن ابى القاسم بن ابى العيون را بر آن امارت داد . او از پرورش يافتگان اين دولت بود ، پدرش را با ابن عبد العزيز حاجب قرابت بود و در تونس مقام صاحب الاشغال داشت و با ابو القاسم بن طاهر كه در آن ايام صاحب چنين مقامى بود رقابت مىكرد . چون حاجب ابو محمد بن تافراكين زمام امور را به دست گرفت محمد بن ابى القاسم به دو پيوست و كار كتابت او را به عهده گرفت و همچنان در خدمت او بود تا در اين سال به امارت جربه منصوبش نمود . ابو عبد اللّه خود به حضرت باز گرديد و محمد بن ابى القاسم بن ابى العيون بر حكومت جربه باقى ماند . چون حاجب به دست سلطان به هلاكت رسيد و فرزندش از سلطان بگريخت ، محمد عامل جربه نيز خودسرى آغاز نهاد . تا در سال 744 سلطان ابو العباس او را به فرمان آورد . و ما به ذكر آن خواهيم پرداخت .
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 438
مساهمون: ابن خلدون
ص٤٣٨