مستولى گرديد و ديگر شهرهاى سوس را بگرفت و ذخاير اموال او را بربود و به سجلماسه باز گرديد .
سپس سلطان ابو الحسن بر او غلبه يافت و دولت بنى يدر منقرض گرديد . عبد الرحمان بن على بن حسن بن سلطان ابو الحسن پيوست و در زمرهء ياران او در آمد . سلطان ابو الحسن ، مسعود بن عيسى يرنيانى [ 1 ] را كه در طبقهء وزرا بود به سوس فرستاد و امارت آن نواحى به دو داد و او تا پايان عمر در آنجا بود . آنگاه پس از او برادرش حسون را به سوس امارت داد و او تا شكست قيروان در آنجا بود . چون حسون بمرد لشكرش از آنجا پراكنده شد و عربهاى بنى حسان و شبانات بر او غلبه يافتند و بر قبايلش باج و خراج نهادند . چون ابو عنان پس از پدر بر ملك مغرب مستولى شد ، به فرماندهى وزيرش فارس بن ودرار در سال 756 لشكر به غزاى سوس فرستاد و آنجا را تصرف كرد و قبايل بربر و عرب را به خدمت گرفت و در شهرهايش پادگانها بر گماشت و به مكان خويش باز گرديد ولى آن پادگانها پراكنده شده به او پيوستند .
ناحيهء سوس تا اين زمان در سايهء اين دولت قرار دارد . موطنى بزرگ به پهناى بلاد جريد است و هواى آن از سواحل درياى محيط تا نيل مصر از آن سوى خط استوا در جنوب سرازير مىشود و تا اسكندريه به هم پيوسته است . اين سرزمين در جنوب جبال درن است داراى آباديها و روستاها و مزارع و كشتزارها و شهرها و دژها . رود سوس از وسط آن مىگذرد ، از ميان كوه در جايى ميان كلاوه و سكسيوه به راه مىافتد و در زمين جارى است ، سپس به سوى مغرب مىپيچد و به درياى محيط مىريزد در دو سوى رود مزارع است و مردم آنجا نيشكر به عمل مىآورند . ميان مصب رود ماسه و مصب اين رود دو منزل است به سوى جنوب بر ساحل درياى محيط . در آنجا رباط ماسه است مكانى است مشهور و محل آمد و شد اوليا و عباد . عامه مىپندارند كه خروج فاطمى از آنجاست . از آنجا تا زاويههاى فرزندان بو نعمان دو منزل است به سوى جنوب بر ساحل دريا و بعد از آن مصب ساقية الحمراء است و آنجا پايان جولان عربهاى معقل است هنگامى كه به زمستانگاه مىروند . در رأس وادى سوس جبل زكندر است كه جنوب جبل كلاوى است . در جنوب جبال درن ، جبال نكيسه است كه به جبال درعه مىپيوندد و آخر آنها در جانب شرقى به ابن حميدى معروف است . رود نول از كوههاى نكيسه جارى است و به سوى مغرب جريان مىيابد تا به دريا مىريزد . در كنار آن تا كاوصت است كه محل جمع آمدن بردگان و كالاهاى جنوب است . در هر سال يك روز در آنجا بازار تشكيل مىشود و بازرگانان از آفاق عالم مىآيند . در اين عهد نيز به همان شهرت بر جاى است .
شهر ايفرى در دامنهء كوه نكيسه است . ميان آن و تا كاوصت دو منزل است .
سرزمين سوس جولانگاههاى كزوله و لمطه است . لمطه در جانب درن است و كزوله
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهءBيرتيانى .