ايشان در بطنى است از ايشان معروف به متزازه [ 1 ] . شيخ ايشان در عهد سلطان ابو عنان ابراهيم بن حسين بن حماد بن حسين بود . پس از او رياست به پسرش محمد بن ابراهيم بن حسين رسيد و پس از او به پسر عمشان خالد بن عيسى بن حماد . رياست او بر آن قوم تا سال 776 ايام استيلاى سلطان عبد الرحمان ابى يفلوسن [ 2 ] بر مراكش ادامه يافت . شيخ بنى مرين على بن عمر الورتاجى از بنى ويغلان او را كشت . و من نمىدانم از آن پس چه كسى بر آنان رياست يافت .
خراج آنان و دكاله تا آنجا كه مىدانيم مقدارى بسيار است . و للّه الخلق و الامر و هو خير الوارثين
خبر از بنى يدر امراى سوس كه از موحدين بودند پس از انقراض بنى عبد المؤمن و سرگذشت ايشان
ابو محمد بن يونس از جمله وزراى موحدين از مردم قبيلهء هنتاته بود . المرتضى او را وزارت داد . سپس بر او خشم گرفت و در سال 650 عزلش كرد و او در تا مصلحت خانهنشين شد و قومش و حواشى و خويشاوندانش از او دورى گزيدند . از خويشاوندان او يكى على بن يدر از بنى باداس بود كه به سوس گريخت و در سال 651 خلاف آشكار كرد و در دژ تانصاصت در دامنهء كوه ، آنجا كه وادى سوس از كوه درن بيرون مىآيد ، نزول كرد و دژ خود را استوارى بخشيد . سپس دژ تيسخت را از صنهاجه گرفت و آن را از جهت دفاعى استحكام بخشيد و پسر عم خود حمدين را در آن جاى داد . سپس بر اراضى سوس غلبه يافت و بنى حسان از اعراب معقل را از مواطنشان از نواحى ملويه تا بلاد ريف فراخواند آنان به نزد او رفتند و او به وسيلهء ايشان در نواحى سوس دست به شورش زد و بسيارى از قبايل آن حدود به فرمانش در آمدند و باج و خراج ايشان گرد آورد . على بن يدر سپس لشكر بر سر عامل موحدين در تارودنت كشيد و راهها بر او بگرفت و كارش بالا گرفت . ابو محمد بن يونس متهم شد كه با او در نهان رابطه دارد و نامهاى كه او به على بن يدر نوشته بود به دست افتاد .
المرتضى فرمان داد ابو محمد بن يونس را در بند كشند و سپس در سال 652 به قتلش آورد . آنگاه ابو محمد بن اصناك [ 3 ] را با لشكرى از موحدين و ديگر سپاهيان به غزاى بلاد سوس فرستاد . ابو محمد بن اصناك در تارودنت فرود آمد و على بن يدر در تيونيوين [ 4 ] تحصن جست .
ابن اصناك لشكر بر سر او برد ولى على بن يدر غلبه يافت و بسيارى از ايشان را بكشت . ابن اصناك با باقى لشكرش به مراكش باز گرديد . على بن يدر به همان حال عصيان بماند .
المرتضى ، محمد بن على ازلماط را در سال 660 با سپاه موحدين به جنگش فرستاد . اين بار نيز موحدين شكست خوردند و ابن ازلماط نيز كشته شد . المرتضى آنگاه وزير خود ابو زيد بن بكيت را منشور امارت سوس داد . او برفت و ميانشان نبردى سخت در گرفت و وزير بىهيچ
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهءD: متراره .
[ ( 2 ) ] در نسخهءAوEيطوسن .
[ ( 3 ) ] نسخهAوE: اصال .
[ ( 4 ) ] نسخهءAتنونيوين وBتينونيوين .