پس از آن در سال 647 بر فاس مستولى شدند و ما در اخبار ايشان خواهيم آورد .
در اين سال ابو القاسم العزفى در سبته خروج كرد و ابن شهيد والى سبته را كه از خويشاوندان امير ابو زكريا صاحب افريقيه بود از آنجا اخراج كرد . و به نام المرتضى دعوت آشكار نمود - ما در اخبار دولت حفصيه و بنى العزفى در اين باب سخن خواهيم گفت - در سال 649 موسى بن زيان ونكاسنى و برادرش على بن زيان از قبايل بنى مرين به نزد المرتضى آمدند و او را به قتل بنى عبد الحق ترغيب نمودند . او نيز بسيج نبرد كرد . چون به امان يملولن رسيد ، يعقوب بن جرمون اعلام كرد كه ميان دو فريق صلح افتاده است و خود با يارانش برفت . اين امر سبب شد كه لشكريان المرتضى پراكنده شوند و بى هيچ جنگى به هزيمت روند . المرتضى به مراكش آمد و ابو محمد يونس را به سبب سعايتى كه از او شده بود از وزارت عزل كرد و او را در كوهستان موحدين همراه با اطرافيانش سكنا داد . از جمله ياران او على بن يدر نيز در سال 651 به سوس گريخت و در آنجا دشمنى آغاز كرد . سلطان لشكر بر سر او كشيد ولى بر او ظفر نايافته باز گرديد در سال 652 كارش بالا گرفت و اعراب شبانات و بنى حسان را گرد آورد و با اموال خود به تارودنت فرود آمد و آنجا را در محاصره افكند . المرتضى سپاهى از موحدين را بر سر او گسيل داشت و شهر را از محاصره برهانيد . چون آنان بازگشتند او نيز بازگشت و نامهاى از آن او را كه به خويشاوند خود ابن يونس نوشته بود و نيز نامهء ابن يونس را به او به خط ابن يونس بيافت . پس ابن يونس و فرزندانش را در بند كشيد و بكشت .
در اين سال مشايخ خلط را به حضرت فراخواند و بكشت زيرا در هلاكت ابو الحسن السعيد آنان نيز تأثير داشتند . در اين سال ابو الحسن بن يعلو با سپاهى از موحدين به تامسنا رفت تا در باب احوال عرب باز جست كند . يعقوب بن جرمون نيز با او بود . المرتضى فرمان داده بود كه يعقوب بن محمد بن قيطان شيخ بنى جابر را دستگير كند او نيز شيخ و وزيرش ابو مسلم را بگرفت و هر دو را بند بر نهاده به حضرت فرستاد .
در سال 653 المرتضى از مراكش بيرون آمد ، تا فاس و نواحى آن را از كسانى كه بر آن غلبه يافته بودند بستاند و تا مواطن بنى بهلول پيش راند . بنى مرين و اميرشان ابو يحيى به سوى او لشكر آوردند . در اين مكان موحدين شكست خوردند و المرتضى با سپاهى درهم شكسته به مراكش باز گرديد . از آن پس تا زنده بود با بنى مرين مدارا مىكرد . عزفى در سبته و يوسف ابن امين در طنجه - چنان كه در اخبارشان خواهيم آورد - زمام حكومت به دست داشتند .
در سال 655 لشكر به سوس برد . اين لشكر از موحدين بود به سردارى محمد بن اصناك .
على بن يدر به جنگ بيرون آمد و سپاه موحدين را منهزم ساخت و خود در سوس به امارت نشست . هم در اين سال ابو يحيى بن عبد الحق بر سجلماسه مستولى شد و والى آن عبد الحق بن
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 279
مساهمون: ابن خلدون
ص٢٧٩