پيش از آن مردمى در آن بلاد مىزيستهاند . ممالك و شهرهاى متعدد با شعوب و قبايل متعدد داشتهاند . كه به سبب احياء مختلف نامهاى مختلف داشتهاند .
ديارشان از اين كوهها تا ارتفاعات معدن يا بلاد بنى فازاز ، آنجا كه مواطن صنا كه آغاز مىشود كشيده مىشود . همچنين از بلاد قبله تا بلاد سوس .
قبايل مصامده در اين مواطن بسيارند . از آنهاست : هرغه و هنتاته و تينملل و كدميوه و كنفيسه و وريكه و ركراكه و هزميره و دكاله و حاحه و اصادن [ 1 ] و بنى وازكيت [ 2 ] و بنى ماكر و ايلانه يا به قولى هيلانه به هاء . بعضى گويند ايلان پسر بر است كه از مصامده زن گرفته .
و سپس از همپيمانان آنها شدهاند . از بطون اصادن است : مسفاوه و ماغوس و از مسفاوه است :
دغاغه و يوطانان [ 3 ] . و گويند كه غماره و رهون و امول از اصادناند . و اللّه اعلم .
و گويند كه از بطون حاحه است : زكن و لخس كه امروز در زمين سوس چادرنشيناند و از همپيمانان ذوى حسان از عربهاى معقل كه بر آن ديار تسلط يافتهاند . از بطون كنفيسه است : قبيلهء سكسيوه كه در استوارترين پناهگاههاى اين جبال وطن دارند . كوهشان بر سرزمين سوس از بلاد قبله و بر ساحل درياى محيط از سمت مغرب مشرف است و به سبب برخوردارى از اين مكان استوار و دست نايافتنى بر ديگر همنوعان خويش غلبه دارند . و ما بعد از اين از آن سخن خواهيم گفت . مصامده را در صدر اسلام در اين كوهها عدد و قوت بود همواره به راه اطاعت از دين بودند و با برادران خود ، برغواطه ، كه در طريق كفر قدم مىزدند ، مخالفت مىكردند . از مشاهيرشان كسير [ 4 ] بن وسلاس بن شملال بود از قبيلهء اصاده ، جد يحيى بن يحيى راوى الموطا مالك . وى به اندلس رفت و در فتح اندلس در ركاب طارق كشته شد . كسانى از مصامده كه با او به اندلس رفته بودند در آنجا استقرار يافتند و اعقابشان را در دولت اموى نام و آوازه بود . همچنين پيش از اسلام از ميان ايشان ملوك و امرا برخاستهاند . آنان را با لمتونه ، ملوك مغرب ، جنگها بود و با امم ديگر فتنهها . اينان بر گرد المهدى به هنگام دعوى او گرد آمدند و در قيام او مدد كردند . چنان كه مشهور است در عدوتين صاحب دولتى عظيم شدند كه از لمتونه به ايشان منتقل شده بود و در افريقيه از صنهاجه و ما اكنون به ذكر آن مىپردازيم . انشاء اللّه .
خبر از آغاز كار المهدى و دعوت او و آنچه موحدين بر پاى دارندگان دعوت او را بود بر دست بنى عبد المؤمن از سلطنت و دولت در عدوتين و افريقيه و ابتدا و سرانجام آن
پيوسته كار مصامده در جبال درن كارى عظيم بود ، و شمارشان افزون و قوت قدرتشان بسيار .
هامش
[ ( 1 ) ] در نقشههاى جغرافيايى اين كلمه اصادر ضبط شده .
[ ( 2 ) ] در نسخههاىAوD: اركيت
[ ( 3 ) ] در نسخهءD: بوطانان .
[ ( 4 ) ] در نسخهءB: كير .