خبر از لمطه و كزوله و هسكوره فرزندان تصكى . اينان برادران هواره و صنهاجهاند
گفتيم كه اين سه قبيله برادران صنهاجهاند و ما در هر سهء آنها تصكى لنگ دختر زجيك بن مادغس است . اما صنهاجه از فرزندان عاميل بن زعزاع است و اما هواره از فرزندان اوريغ و اوريغ فرزند تصكى است و پدرش برنس . و اما در باب نسب ديگران چيز محققى حاصل نشده است .
ابن حزم گويد براى صنهاجه و لمطه پدرى شناخته نيست . اين سه امت در سوس و اراضى همجوار آن از بلاد صحراء و جبال درن زندگى مىكنند . از دشت و كوهستان همه جا را پر كردهاند . اما لطمه بيشترشان همجوار ملثميناند از صنهاجه . و ايشان را شعوب بسيار است .
بيشتر چادرنشيناند . دو قبيله از آنان كه زكن و لخس ناميده شوند در شمار ذوى حسان از قبيلهء معقل در آمدهاند . بقاياى لمطه در صحرايند با ملثمين و بخش بزرگى از ايشان در جهت جنوبى بلاد تلمسان و افريقيه زندگى مىكنند . از آنان بود فقيه واكاك بن زيرى مصاحب ابو عمران الفاسى كه به سجلماسه رحل اقامت افكند . شاگرد او عبد اللّه بن ياسين صاحب دولت لمتونه بود و ما از او سخن گفتيم . اما كزوله ، آنان را بطون بسيار است . بيشتر در سوس زندگى مىكنند . مجاور لمطهاند و با آنان در كشاكشاند . اكنون چادرنشينانى از ايشان در سرزمين سوس هستند . آنان را با قبايل معقل پيش از آنكه به سوس داخل شوند جنگهايى بود . چون به سوس داخل شدند بر آنان غلبه يافتند . و كزوله امروز در زمرهء همپيمانان و رعاياى ايشاناند .
و اما هسكوره ، تا اين عهد در عداد مصامدهاند و به دعوت موحدين پيوستهاند . آنان را امم بسيار و بطون گستردهاى است . مواطنشان در كوهستانهايشان پيوسته به كوههاى درن است و از جانب مشرق تا تادلا و از جانب جنوبى تا درعه . بعضى حتى پيش از فتح مراكش به دعوت محمد بن تومرت داخل شدند ولى تا سالهاى بعد همه به دعوت نپيوستند . از اين روست كه آنان را در شمار موحدين به حساب نمىآورند و اگر كسانى آنان را در شمار موحدين به حساب آورند ، بايد بدانند كه از پيشگامان ايشان نبودهاند زيرا در آغاز با امام مخالفت مىورزيدهاند .
جنگهاى ايشان با او و ياران و پيروان او همه گواه بر اين مخالفت است . در آغاز ، خلاف و عداوت با موحدين را به بانگ بلند اعلام مىكردند و مىگفتند : خدا لعنت كند هنتاته و تينملل و هرغه و هزرجه را . و چون بعدها به راه آمدند از فضيلت سبقت بىبهره ماندند ، بر خلاف هنتاته و تينملل و هرغه و هزرجه . بنابر اين گرويدن ايشان به دعوت بعد از فتح مراكش بوده است .
بطون هسكوره متعدد است . از ايشان است مصطاوه و غجدامه و فطواكه و زمراوه [ 1 ] و
هامش
[ ( 1 ) ] در نسخهءD: وزمزاوه .