را يافت كه در فرجيوه لشكرگاهى بر پا كرده ، تا مگر از دادن باج و خراج كه بر موطن او مقرر شده بود سرباز زند . سلطان كسانى را فرستاد تا او را كشتند . آخرين كسى از ايشان كه در آن كوهستان رياست داشت على بود . او دولت بنى مرين را در افريقيه دريافت . پس از او پسرش عبد الرحمان به رياست رسيد . نزد سلطان ابو عنان به فاس آمد و چون مولاى ما ، سلطان ابو العباس ، دولت خود را در افريقيه تشكيل داد بر آنان غلبه يافت و اثر شيخيت و رياست ايشان را بزدود و آنان را در شمار سپاهيان و حواشى خويش مندرج ساخت و عمال خود را در آن جبل امارت داد . از بقاياى كتامه ، قبايل ديگرى هستند در ناحيهء تدلس و در ارتفاعات آن . اينان در عداد قبايل باجگزارند . و در مغرب اقصى قبيلهء ديگرى از ايشان است از بنى يستيتن در كوهى در جنوب يزناسن و قبيلهء ديگرى است در ناحيهء هبط مجاور قصر عبد الكريم .
و قبايل ديگرى است در ناحيهء مراكش كه با صنهاجه در آنجا فرود آمدهاند . قبيلهء كتامه چون به مذهب شيعه گرويده بودند ، پس از چهارصد سال كه از آن زمان گذشته هنوز هم در ميان ديگر قبايل از آنها ببدى ياد مىشود . تا آنجا كه بسيارى از ايشان از نسب خود مىگريزند و خود را به ديگر قبايل نسبت مىدهند . و العزة للّه وحده .
سخنى از زواوه كه از بطون كتامه است
اين بطن از بزرگترين بطون بربر است . مواطنشان چنان كه خواهى ديد از بجايه است تا تدلس ، در كوهستانهاى بلند و صعب العبور . داراى بطون و شعوب بسيار . مواطن ايشان به مواطن كتامه پيوسته است . بيشتر مردم از نسب ايشان چيزى نمىدانند . عامهء نسب شناسان بربر مىگويند كه آنان از فرزندان سمكان بن يحيى بن ضريساند . و برادران زواغهاند . محققان از نسب شناسان مانند ابن حزم و نظاير او آنان را از بطون كتامه دانستهاند و اين درست است .
غالبا جاى سكونت روشنترين دليل بر اين مدعاست و گر نه مواطن زواغه كجا و اينان كجا ؟
زواغه در طرابلساند و اينان در مغرب اقصى در مواطن كتامه . اين اشتباه در نسب به سبب اشتباه در تلفظ نام ايشان است . زيرا زوازه با زاء بعد از واو برادران زواغهاند بدون ترديد و خواننده زاء زوازه را به غلط به واو تصحيف كرده و آن را زواوه خوانده و زواوه را برادران زواغه شمردهاند . سپس تصحيف ادامه يافته و گفته است كه از فرزندان سمكاناند . و خدا داناتر است . ما از زوازه به هنگام سخن از زواغه و شمار كردن بطون آن ياد كرديم .
سخن از صنهاجه از بطون برانس و آشكار شدن ايشان و دولتهايشان در بلاد مغرب و اندلس
اين قبيله از ديگر قبايل بربر به شمار بيشتر است . بيشترين اهل مغرباند در اين عهد و در اعصار پيش از اين . چنان كه سرزمينى از مغرب نيست و كوه و دشتى در آنجا نيست كه در آن مردمى از