[ جلد پنجم ]
[ ادامه كتاب دوم ]
مقدمه
با تأييدات خداوندى ، ترجمهء جلد پنجم كتاب العبر اثر فخيم عبد الرحمان بن محمد بن خلدون به حليهء طبع آراسته شد . ابن خلدون دو جلد آخر كتاب خود را به تاريخ بلاد غربى اسلامى ، يعنى افريقيه و مغرب اختصاص داده و در باب اقوام بربر ، ساكنان آن نواحى و شعوب و قبايل و دولتهايشان سخن گفته است و دامنهء مطلب را تا عصر خود گسترش داده است و اهميت آن در اين است كه مؤلف خود شاهد بسيارى از وقايع آن دوره بوده يا از كسانى كه خود آن وقايع را به چشم ديدهاند نقل خبر كرده است . در آغاز كتاب فصلى در باب عربهاى مهاجر كه آنان را « اعراب مستعجمه » ناميده آورده است .
اين بخش از تاريخ العبر پس از ورود فرانسويان به شمال افريقا مورد توجه اروپاييان قرار گرفت و خاور شناسان به تحقيق در آن مأموريت يافتند . از جمله بارون دوسلان ( 1801 - 1878 ) خاورشناس ايرلندى الاصل فرانسوى آن را با فراهم آوردن شش نسخه تصحيح كرد و با عنوان « كتاب المغرب في تاريخ الدول اسلاميه بالمغرب » در سال 1263 هجرى برابر با 1848 ميلادى در الجزاير به چاپ رسانيد . سپس همهء آن دو جلد را تحت عنوان
eriotsiH serebrebsed
به زبان فرانسوى ترجمه نمود .
دوسلان خاورشناس پر كارى است كه بسيارى از متون عربى را تصحيح و چاپ كرده و گاه به زبان فرانسوى يا انگليسى ترجمه كرده است . او شاگرد دوساسى بود و در وزارت جنگ فرانسه سمت مترجمى داشت .
از متونى كه به تصحيح دوسلان منتشر شده ، يكى كتاب « وفيات الاعيان » ابن خلكان است تحت عنوان « تراجم المشهورين فى الاسلام » ! و نيز ترجمهء آن به زبان انگليسى در چهار جلد و نيز تصحيح كتاب « تقويم البلدان » ابو الفداء ( با همكارى كاترمر و رنو و درنبورگ ) و ترجمهء آن به فرانسه و تصحيح « مقدمهء ابن خلدون و ترجمهء آن به فرانسه و منتخبى از « المختصر فى اخبار البشر » ابو الفداء و خلاصهاى از « رحله ابن جبير » و منتخباتى از « تاريخ مصر » ابن ميسر و ترجمهء آن به فرانسه در سه جلد و « تاريخ الدولة الاتابكية بالموصل » ابن