ولهاصه و ورفجومة از تيدغاس بن ولهاص . و از بطون ورفجومه است : زكولة بن رحالة لزكال بن ورفجوم .
ورفجومه مشهورترين بطون نفزاوه است و جنگاورترين و نيرومندترين آنان . چون عبد الرحمان بن حبيب از فرمان ابو جعفر المنصور سرپيچى كرد و برادرانش عبد الوارث و الياس او را كشتند و پسرش حبيب بن عبد الرحمان به طلب خود او برخاست ، عبد الوارث به ميان قبيلهء ورفجومه گريخت و بر اميرشان عاصم بن جميل در اوراس فرود آمد . عاصم كاهن بود و او را پناه داد . عبد الوارث به دعوت به نام ابو جعفر المنصور آغاز كرد و نفزاوه بر او گرد آمدند . از رجالشان يكى عبد الملك بن ابى الجعد و يكى يزيد بن سكوم بود . اينان مذهب اباضى داشتند و از خوارج بودند در سال 140 به قيروان راندند . حبيب بن عبد الرحمان از قيروان بگريخت و عبد الملك بن ابى الجعد به شهر در آمد و حبيب را به قتل آورد [ 1 ] . نفزاوه بر قيروان مسلط شدند و هر كه را از قريش و ديگر عربها يافتند كشتند و چارپايان خود را در مسجدها بستند و حوادث عظيم به بار آوردند .
اباضيان از اين اعمال كه بربرهاى طرابلس مرتكب شدند به خشم آمدند سر كردهء اين مخالفان قبايل زناته و هواره بودند . اينان گرد ابو الخطاب بن السمح و ديگر رجال عرب را گرفتند و بر طرابلس استيلا يافتند ، سپس در سال 141 قيروان را تصرف كردند و عبد الملك بن ابى الجعد را كشتند و از قوم او نفزاوه ورفجومه بسيارى را به قتل آوردند . سپس به طرابلس بازگشتند و ابو الخطاب ، عبد الرحمان بن رستم را بر قيروان امارت داد . آتش اختلاف و ستيز در مغرب افروخته شد و فتنهء ورفجومه بالا گرفت . تا آنگاه كه در سال 146 محمد بن الاشعث از سوى ابو جعفر المنصور امارت آن ديار يافت و خون بربر بريخت و آتش فتنه فرو نشاند . چون عمر بن حفص در سال 151 شهر طبنه را پى افكند ، اين ورفجومه در آنجا فرود آمدند زيرا خود از پيروان او بودند و چون عبد الرحمان بن رستم و بنى يفرن در آنجا به محاصرهاش افكندند ، اينان در رنج افتادند .
چون عمر بن حفص هلاك شد بر يزيد بن حاتم در سال 157 به هنگامى كه به افريقيه آمده بود بشوريدند و مردى از خود به نام ابو زرجونه را بر خود امارت دادند . يزيد بن حاتم به سردارى پسر خود داود لشكرى بر سر ايشان فرستاد و او كشتار بسيار كرد .
چندى بعد نفزاوه بر داود بشوريدند و به كيش اباضى دعوت كردند و صالح بن نصير را بر خود امير ساختند . بار ديگر لشكر يزيد بن حاتم در شقبناريه [ 2 ] بر سر شان باز گرديد و كشتار بسيار كرد . با اين كشتار قدرت و توان خوارج در افريقيه روى به ضعف نهاد و فرمانروايى بنى
هامش
[ ( 1 ) ] ابن اثير ، قتل حبيب بن عبد الرحمان و همهء اين وقايع را در حوادث سال 126 نقل كرده است . م .
[ ( 2 ) ] در نسخههاى خطى خوانا نيست .