زمين را فرا گرفتهاند ممكن نيست از جاى ديگر آمده باشند . بربرها در بلاد خود و اقاليم خود معروفاند و از سالهاى دور ، پيش از اسلام ، داراى شعائر و سنن خاص خود بودهاند . چه نيازى داريم براى يافتن سرآغاز اين قوم دست به جعل چنين ترهاتى بزنيم و حال آنكه غالبا دربارهء هر نژادى از نژادهاى عرب و عجم چنين سخنانى گفته مىشود .
از يك سو مىپندارند كه افريقس آنان را منتقل كرده است و از سوى ديگر مىگويند كه چون آنان را در سرزمينشان يافت از كثرت و طرز سخن گفتنشان در شگفت شد و گفت بربرهء اين قوم چه بسيار است ! با اين وصف چگونه ممكن است او بربرها را منتقل كرده باشد و همين اشكال بر جاى است اگر بگوييم آنان را ابرهه ذو المنار به مغرب آورده است .
اما اگر بگوييم كه ايشان از حميرند ، از فرزندان نعمان يا از مضر يعنى از فرزندان قيس بن غيلان نيز سخنى منكر است و امام نسب شناسان و پيشواى علما ابو محمد بن حزم در كتاب الجمهره آن را باطل شمرده است . آنجا كه مىگويد : طوايفى از بربر ادعا كردهاند كه ايشان از يمن و از حميرند و بعضى منسوب به بر بن قيساند . همهء اين ادعاها بدون هيچ ترديدى باطل است . زيرا نسب شناسان براى قيس بن عيلان اصلا پسرى به نام بر نمىشناسند و حمير را راهى به بلاد بربر نبوده است . هر چه هست دروغهاى مورخان يمن است . اما قول ابن قتيبه كه آنان را از فرزندان جالوت مىشمارد و جالوت را از فرزندان قيس غيلان مىداند ، نيز قولى دور از صواب است . زيرا قيس غيلان از فرزندان معد است و ما گفتيم كه معد معاصر بختنصر بوده و ارمياى نبى او را براى حفظ جانش به شام برد و اين به هنگامى بود كه بختنصر بر عرب مسلط گرديده بود . بختنصر همان كسى است كه بيت المقدس را بعد از بناى داود و سليمان ويران نمود . بختنصر چهارصد و پنجاه سال يا در اين حدود پس از بناى بيت المقدس آن را ويران كرد . و معد همين مدت بعد از داود بوده . چگونه ممكن است پسرش قيس پدر جالوت باشد كه معاصر داود بوده است . اين امر در غايت دورى از حقيقت است . پندارم كه ابن قتيبه دچار غفلت و توهم شده باشد .
قول حق كه جز به آن تعويل روا نيست اين است كه بربرها از نسل كنعان بن حام بن نوحاند و ما در انساب نوع بشر از آن ياد كرديم ، نام نيايشان مازيغ است و برادرانشان اكريكش و فلسطين است . پسران كسلوحيم بن مصرايم بن حام . پادشاهشان جالوت چهرهء شناختهاى است . ميان اين فلسطينيان و بنى اسرائيل در شام جنگهايى بود كه در تواريخ آمده است بنى كنعان و اكريكش پيروان فلسطينيان بودند - و خدا داناست كه از اينجا اين اشتباه پيش آمده كه جالوت از بربر است و حال آنكه از برادرانشان فلسطين است . مباد در وهم تو چيزى جز اين جاى گيرد . كه اين صحيح است پس از آن عدول منماى .
ميان نسب شناسان عرب اختلافى نيست كه همهء شعوب بربر كه از آنان نام برديم همه از بربرند مگر صنهاجه و كتامه . در اين مورد ميان نسب شناسان عرب اختلاف است و
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة 92
مساهمون: ابن خلدون
ص٩٢