اما شعوب و بطون اين نژاد : علماى نسب شناس متفقاند كه همهء ايشان از دو ريشهء بزرگاند و آن دو برنس و مادغس است . مادغس ابتر لقب دارد . از اين جهت شعوب آن را بتر گويند و شعوب برنس را برانس خوانند و اين هر دو فرزندان برند .
ميان نسب شناسان اختلاف است كه آيا اين دو از يك پدرند يا نه . ابن حزم از ايوب بن ابى يزيد [ 1 ] معروف به صاحب الحمار نقل مىكند كه آن دو از يك پدرند . و ابن حزم ابن قول را از يوسف الوراق روايت مىكند . سابق بن سليم المطماطى و هانى بن مصدور [ 2 ] الكومى و كهلان بن ابى لوا كه نسب شناسان بربرند مىگويند كه برانس ابتر از نسل بر هستند و او از نسل مازيغ بن كنعان است . و بتر نيز فرزندان برند ولى اين بر فرزند قيس بن غيلان است .
بعضى نيز اين روايت را از ايوب بن ابى يزيد نقل كردهاند . ولى روايت ابن حزم صحيحتر است زيرا ابن حزم موثقتر از ديگران است .
شعوب برانس به نظر نسب شناسان جمعا از هفت ريشه بر آمدهاند : از داجه و مصموده و اوربه و عجيسه و كتامه و صنهاجه و اوريغه . سابق بن سليمان و ياران او ، لمطه و هسكوره و كزوله را نيز بدان افزودهاند . ابو محمد بن حزم گويد : گويند كه صنهاج و لمط پسران زنى هستند به نام تصكى و پدرشان شناخته نشده است . اين زن را اوريغ به همسرى گرفت و او هوار را زاييد و بيش از اين دانسته نيست كه هوار برادر مادرى آن دوست . و گويد : قومى از اوريغ پندارند كه اوريغ پسر خبوز [ 3 ] بن المثنى بن السكاسك است و از قبيلهء كنده است ولى اين قولى باطل است كلبى گويد : كتامه و صنهاجه از قبايل بربر نيستند . آن دو از شعوب يمنى هستند و چون افريقس بن صيفى با جماعاتى از يمن به افريقيه آمد آنها را با جمعى ديگر به صورت پادگان در آنجا نهاد . اين بود نظريات جمعى از اهل تحقيق دربارهء بربرها . از قبايل ازداجه است مسطاسه . و از مصموده است غماره فرزندان غمار بن مسطاف بن فليل بن مصمود . و از اوريغه است هواره و ملد و مغر و قلدن و از هوارة بن اوريغ است مليله و بنى كملان و از ملد بن اوريغ است سطط و ورفل و اسيل و مسراته . همهء اينان را لهانه گويند فرزندان لهان بن ملد و گويند كه مليله نيز از آنهاست . و از مغر بن اوريغ است ماوس و زمور و كبا و مسراى و از قلدن بن اوريغ است ، قمصانه و رسطيف و بياته و بل .
اما شعوب بتر كه بنى مادغس بن ابتر هستند جمعا چهار شعبهاند : اداسه و نفوسه و ضريسه و بنى لوا الاكبر . همهء اينان فرزندان زحيك بن مادغساند . اما اداسه فرزندان اداس بن زحيكاند و همهء بطون ايشان در هواره است زيرا مادر اداس را بعد از زحيك بن [ 4 ] اوريغ ، پسر عمش برنس پدر هواره به زنى گرفت . پس اداس برادر هواره است و نسب همهء فرزندانش
هامش
[ ( 1 ) ] اين مطابق نسخهءEاست و ديگر نسخهها : زيد .
[ ( 2 ) ] ممكن است يصدور هم خوانده شود .
[ ( 3 ) ] در نسخهءB: خيور .
[ ( 4 ) ] در نسخهءB: زجيك .