آمدند . محاصره قلعه به عهدهء حسن بن عمار بود . سپاهيان دل بر مرگ نهادند و بر لشكر روم در رمطه حمله كردند . فرمانده سپاه روم و جمعى از سرداران كشته شدند و روميان به زشتترين صورتى بگريختند . در راهشان خندقى پديد آمد ، در آن فرو غلطيدند . مسلمانان كشتار بسيار كردند و لشكرگاهشان را به غنيمت بردند . چون محاصره رمطه به دراز كشيد و مردم را هيچ خوردنى نماند ، مسلمانان آنجا را نيز تصرف كردند . بقاياى سپاهيان روم به كشتى نشستند تا بگريزند و جان خويش برهانند . احمد بن الحسن با كشتيهاى خود از پىشان رفت و به آنها رسيد .
بعضى از مسلمانان در آب شنا مىكردند و كشتيهاى رومى را سوراخ مىنمودند .
احمد گروههايى از سپاه خود را به شهرهاى روم فرستاد . آنها قتل و تاراج كردند و با غنايم بسيار باز گشتند . روميان به پرداخت جزيه گردن نهادند . اين واقعه در سال 354 اتفاق افتاد و نبرد المجاز نام گرفت .
فتح مصر
المعز لدين اللّه را خبر رسيد كه اوضاع مصر پس از مرگ كافور الاخشيدى پريشان شده است و مردم دچار قحط و غلا گرديدهاند و فتنهها در آن ديار افزون گشته و بغداد نيز - چون سر گرم كشمكشهاى ميان بختيار بن معز الدوله و عضد الدوله پسر عم اوست ، بدان نمىپردازد . معز آهنگ حركت به مصر نمود و جوهر الكاتب را به مغرب فرستاد تا كتامه را بسيج نمايد و عمال خود را در برقه فرمان داد كه در راه او چاهها حفر كنند [ تا سپاهيان و اسبان تشنه نمانند ] . پس در سال 355 جوهر روانهء مصر گرديد .
المعز لدين اللّه به توديع او بيرون آمد و چند روز در لشكرگاه او درنگ كرد . جوهر در حركت آمد . اين خبر به سپاهيان اخشيدى رسيد . آنان پراكنده شدند . جوهر در اواسط شعبان سال 358 به مصر داخل شد و در جامع عتيق آنجا به نام المعز [ 1 ] خطبه خواند و دعوت علويان را بر پاى داشت . در ماه جمادى سال 459 جوهر به جامع ابن طولون در آمد و در آن نماز گزارد و فرمان داد تا در اذان حى على خير العمل بيفزايند و اين نخستين اذان بدين شيوه بود كه در مصر گفته شد .
جوهر پس از اين فتح رجال و اعيان دولت اخشيدى را با هدايا نزد المعز لدين اللّه به مهديه فرستاد . المعز رجال دولتى را در مهديه حبس نمود ولى با قضاة و علما نيكى كرد و آنان را به مصر باز گردانيد . جوهر بناى شهر قاهره را آغاز كرد و المعز لدين اللّه را بر انگيخت تا به سوى مصر در حركت آيد .
هامش
[ ( 1 ) ] المعتز .