آورديم خراسان را از او بستد .
چون ميان ابو طلحة پسر شركب و خجستانى نزاع در گرفت و حسن بن زيد به يارى ابو طلحه برخاست خجستانى در سال 265 به جنگ حسن بن زيد رفت و جرجان ( گرگان ) را از او بستد . سپس به سبب جنگى كه ميان او و عمرو بن الليث پس از مرگ يعقوب پيش آمد ، از جرجان بيرون آمد و حسن بن زيد بار ديگر آن شهر را در تصرف آورد .
آنگاه به سال 266 در حالى كه حسن بن زيد آسوده نشسته بود خجستانى بر سر او تاخت و بر جرجان غلبه يافت و حسن به آمل گريخت .
چون حسن بن زيد از سارى به جرجان رفت حسن بن محمد بن جعفر بن عبد اللّه بن - الحسن [ 1 ] الاصغر بن زين العابدين معروف به العقيقى [ 2 ] را به جاى خود نهاد . چون حسن بن - زيد در جنگ شكست خورد او شايع كرد كه كشته شده و مردم را به بيعت خود دعوت كرد .
جماعتى نيز با او بيعت كردند . در اين احوال حسن بن زيد بيامد و بر او دست يافت و به قتلش آورد .
وفات حسن بن زيد و حكومت برادرش محمد بن زيد
حسن بن زيد صاحب طبرستان در ماه رجب سال 270 وفات كرد و برادرش محمد بر جاى او قرار گرفت . قيام ايشان نخست بر ضد پسر طاهر بود - چنان كه آورديم - آنگاه يعقوب صفار بر خراسان استيلا جست و احمد الخجستانى [ 3 ] بر او عصيان كرد و خراسان را از دست او بستد .
پس يعقوب در سال 265 در گذشت و برادرش عمرو جانشين او شد و به خراسان لشكر آورد و ميان او و خجستانى جنگهايى در گرفت . حسن بن زيد داعى طبرستان را همواره با آن دو كشمكش بود تا از دنيا برفت و برادرش به جاى او نشست . در اثناى اين احوال يعنى در سال 272 از سوى موفق ، اذكوتكين عازم قزوين گرديد و از قزوين به رى رفت . محمد بن زيد با جماعت كثيرى از مردم ديلم و طبرستان و خراسان با او به نبرد برخاست و از سپاه او شش هزار تن كشته دو هزار تن اسير شدند . اذكوتكين لشكرگاهش را به غنيمت گرفت و رى را در تصرف آورد و عمال خود را به آن نواحى گسيل داشت .
آنگاه خجستانى كشته شد و رافع بن هرثمه [ 4 ] از سرداران طاهريان [ 5 ] بر متصرفات او در - در خراسان استيلا يافت و محمد بن زيد را مغلوب ساخت و از طبرستان و جرجان ( گرگان ) - رخت بيرون كشيد و به ديلم پيوست .
در سال 281 رافع بن هرثمه [ 1 ] با محمد بن زيد مصالحه كرد و در سال 282 به نام او
هامش
[ ( 1 ) ] متن : الحسين .
[ ( 2 ) ] متن : الشيعى .
[ ( 3 ) ] متن : السجستانى .
[ ( 4 ) ] متن : رافع بن الليث .
[ ( 5 ) ] متن : الظاهريه .