به غزاى هند رفت ، علاء الدين محمد فرمانرواى خوارزم نزد غياث الدين كس فرستاد و او را به سبب اعمالى كه در خراسان مرتكب شده بود ملامت كرد و از او خواست كه به ديار خود بازگردد و گر نه لشكر ختا را به جنگ او فرا خواهد خواند . ولى اگر او روى موافقت نشان دهد دست در دست هم ختابيان را گوشمال خواهند داد . غياث الدين جوابى مغالطه آميز داد ولى قصدش آن بود كه درنگ كند تا شهاب الدين از هند بازگردد .
علاء الدين محمد ، سپس به نايب غياث الدين كه در نيشابور بود پيام داد كه بايد از نيشابور برود و تهديدهاى سخت نمود . نيز به غياث الدين نامه نوشت كه مردم نيشابور را دل با خوارزميان است . بار ديگر غياث الدين جوابى نرم داد و او را به وعدهء يارى دلخوش نمود .
در اواخر سال 599 علاء الدين محمد خوارزمشاه به سوى او در حركت آمد چون به نسا و ابيورد رسيد هندوخان ، پسر برادر ملكشاه ، بگريخت و به پيروز كوه نزد غياث الدين رفت و علاء الدين محمد خوارزمشاه مرو را بگرفت و لشكر به نيشابور برد و دو ماه شهر را در محاصره گرفت و چون مدافعان شهر را از جانب غياث الدين مدد نرسيد از خوارزمشاه امان خواستند و نايب و يارانش نزد او رفتند . خوارزمشاه به آنان نيكى كرد و خواست كه بكوشند تا ميان او و غياث الدين و برادرش عقد صلح بندند . او نيز وعده داد ولى به هرات رفت و در آنجا ماند و نزد غياث الدين كه از فرستادن مدد خوددارى كرده بود ، نرفت .
خوارزمشاه ، حسين [ 1 ] بن خرميل [ 2 ] از اعيان غوريه را به خود نزديك ساخت و او را سوگند داد كه از اين پس وى را به جاى غياث الدين برگزيند . سپس روانهء سرخس گرديد .
امير زنگى در سرخس بود . چهل روز سرخس را محاصره نمود و از دو سو نبردهايى درگرفت . امير زنگى پسر خود را نزد خوارزمشاه فرستاد و از او خواست كه اندكى از شهر فاصله بگيرد تا او و سپاهيانش از شهر بيرون آمده بروند . خوارزمشاه عقب نشست . زنگى بيرون آمد و شهر را از آذوقه و هيزم بينباشت و مردم شهر را كه از محاصره در تنگنا افتاده بودند ، برهانيد . سپس دروازهها ببست و به دفاع پرداخت . خوارزمشاه از آنچه كرده بود پشيمان شد . و جمعى از امرا را به محاصرهء شهر گماشت و خود باز گرديد .
چون خوارزمشاه دور شد محمد بن جربك [ 3 ] از طالقان برسيد و نزد زنگى رسول فرستاد كه لشكريانى را كه شهر را در محاصره دارند از آنجا دور سازد . محاصره كنندگان بترسيدند و از گرد سرخس برفتند . زنگى بيرون آمد و با محمد بن جربك در مرو الرود ديدار كرد و خراج آن ناحيه را گرد آوردند .
علاء الدين محمد خوارزمشاه ، سه هزار سوار به جنگ او فرستاد . جربك با نهصد تن با
هامش
[ ( 1 ) ] متن : حسن
[ ( 2 ) ] متن : حرميل
[ ( 3 ) ] متن : خربك .