خروج فرزندان امير احمد بن اسماعيل بر برادرشان امير سعيد
چون امير سعيد نصر بن احمد سامانى عهده دار امارت شد همواره از برادرانش در بيم بود . آنان سه تن بودند : ابو زكريا يحيى و ابو صالح منصور و ابو اسحاق ابراهيم ، فرزندان امير احمد بن اسماعيل . امير سعيد ايشان را در قهندز [ 1 ] در بخارا حبس نمود و بر آنان موكلان گماشت . چون امير سعيد به سال 315 به نيشابور رفت زندان را شكستند و زندانيان را بيرون آوردند . اين كار به دست مردى نانوا از مردم اصفهان به نام ابو بكر انجام گرفت . بعضى از هزينههاى قهندز به دست اين نانوا بود [ رسم بر اين بود كه در قهندز را در روزهاى جمعه تا بعد از نماز عصر نمىگشودند ] ، مرد نانوا روز پنجشنبه به قهندز آمد و تا روز جمعه در آنجا بماند . روز جمعه در حالى كه صورت عابدان و زاهدان به خود گرفته بود نزد دربان آمد و دينارى چند به او داد و خواست كه در را بگشايد تا خود را به نماز جمعه برساند . دربان نيز در را بگشود . در همين حال آن گروه كه كمين گرفته بودند برجستند و دربان را در بند كشيدند و فرزندان امير احمد را از زندان خلاص نمودند . بسيارى از علويان نيز با آنان از زندان گريختند .
جماعتى از لشكريان و سرداران نيز به آنان پيوستند . شروين جيلى سر كرده آنان شد و همگان با يحيى بيعت نمودند و خزاين و قصور امير سعيد نصر بن احمد را غارت كردند .
يحيى ، ابو بكر نانوا را بنواخت و بر ديگران مقدم داشت . خبر به امير سعيد رسيد ، از نيشابور به بخارا آمد . ابو بكر محمد بن المظفر بن محتاج سپهسالار خراسان در جرجان مىنشست چون از رفتن امير سعيد آگاهى يافت ، ماكان بن كاكى را فراخواند و دختر خود به او داد و وى را به امارت نيشابور منصوب نمود .
چون امير سعيد نصر بن احمد به بخارا آمد ابو بكر نانوا در كنار جيحون راه بر او بگرفت .
نصر بن احمد او را به اسارت گرفت و به بخارا در آمد و در تنورى كه در آن نان مىپخت شكنجهاش نمود .
يحيى از بخارا به سمرقند گريخت و از سمرقند به چغانيان رفت . ابو على بن ابى بكر محمد بن المظفر بن محتاج صاحب خراسان در آنجا بود . [ يحيى به ترمد رفت ، از نهر بگذشت و به بلخ شد . قراتكين در بلخ بود . او با يحيى متفق شد كه هر دو به مرو روند . چون محمد بن المظفر به نيشابور آمد ، يحيى از مرو به او نامه نوشت تا او را به خود گرايش دهد . محمد نيز به دو ميل كرد و وعده داد كه به سوى او خواهد آمد . سپس محمد بن المظفر از نيشابور برفت و ماكان را به جاى خود نهاد و چنان نمود كه به مرو مىرود ولى از ميان راه به پوشنج و هرات رفت و بر آن دو شهر مستولى شد . محمد بن المظفر از هرات به نيشابور راند . يحيى
هامش
[ ( 1 ) ] متن : قندهان .