قرمط مىخواندند . وى مدعى بود كه از سوى احمد بن محمد بن الحنفية آمده و كتابى آورده بود سراسر كفر و حلال كردن حرامها و حرام كردن حلالها . قرمط مىگفت احمد بن محمد بن الحنفيه مهدى منتظر است . او در بلاد سواد آشوبها برانگيخت . و دامنهء آشوب او به بلاد شام كشيده شد . قرمط را زكرويه [ 1 ] پسر مهرويه نيز خواندهاند . طايفهاى از اين قرامطه در بحرين و نواحى آن زمام امور را به دست گرفتند . رئيسشان ابو سعيد الجنابى [ 2 ] نام داشت .
ابو سعيد را در بحرين ملك و دولتى بود كه پس از او به فرزندانش رسيد . تا آنكه پس از چند سال منقرض شد و ما در اخبار دولتشان خواهيم گفت . مردم بحرين دعوت عبيديان مغرب را پذيرفتند و به طاعت ايشان در آمدند .
در عراق از داعيان اسماعيلى كه از شيعيان هستند طوايف ديگرى دعوت آشكار كردند و بر بسيارى از نواحى استيلا جستند و بر قلعهء الموت و قلاع ديگر دست يافتند .
اينان گاه خود را به عبيديان منسوب مىداشتند و گاه به قرامطه . از مردان اين گروه حسن بن صباح است كه در قلعهء الموت و ديگر قلاع اسماعيلى فرمان مىراندند و در پايان دولت سلجوقى منقرض شدند .
در يمامه و مكه و مدينه از زيديان و شيعيان دولتهايى پديد آمد . در يمامه دولت بنى الاخضر بود . مؤسس اين دولت محمد بن يوسف بن ابراهيم بن موسى الجون بن - عبد اللّه بن حسن المثنى بود . نخست برادرش اسماعيل بن يوسف در باديهء حجاز به سال 252 خروج كرد و مكه را بگرفت . چون او بمرد برادرش محمد بن يمامه رفت و آنجا را در تصرف آورد . پس از او فرزندانش وارثان دولت او شدند تا آنگاه كه قرمطيان بر آنان غلبه يافتند .
در مكه دولت بنى سليمان بن داود بن حسن المثنى پديد آمد . محمد بن سليمان در ايام مأمون ظاهر شد ، او را « الناهض » مىخواندند . مكه را بگرفت . دولت بنى سليمان همچنان بر پاى بود تا آنگاه كه به دست هواشم منقرض گرديد . بزرگشان محمد بن جعفر بن ابى هاشم محمد بن الحسن بن محمد بن موسى بن عبد اللّه ابى الكرام بن موسى الجون بود .
او در سال 454 آن ملك از ابراهيم بستد . بنى حسن بر مدينه غلبه يافتند . و خطبه در مكه گاه به نام عباسيان بود و گاه عبيديان . دولتشان نيرومند شد تا آنگاه كه در پايان قرن ششم منقرض گرديدند و بنى ابى نمى [ 3 ] تا امروز هم بر سر كارند بر مكه غلبه يافتند . نخستينشان ابو عزيز قتادة بن ادريس المطاعن بن عبد الكريم بن موسى بن عيسى بن محمد بن سليمان بن - عبد اللّه بن موسى الجون بود . او ملك و دولت هواشم را در تصرف آورد . فرزندانش تا اين زمان همچنان بر سرير امارت استقرار دارند ، ما اخبار اينان را خواهيم آورد . همهء اينان از زيديه هستند .
هامش
[ ( 1 ) ] متن : و كرويه .
[ ( 2 ) ] متن : جناجى .
[ ( 3 ) ] متن : قمى .