على بن ابى طالب ، قيس بن سعد بن عباده را امارت مصر داد . او مردى مخلص بود و با دشمنان به هيچ روى سازش نمىكرد . معاويه كوشيد تا او را به خود جلب كند ولى قيس او را جوابهاى درشت داد . معاويه چنان شايع كرد كه قيس به او گرايش يافته و على بدين شايعه او را عزل كرد و اشتر نخعى را به مصر فرستاد . نام او مالك بن الحارث بن يغوث بن - مسلمة بن ربيعة بن الحارث بن خزيمة بن سعد بن مالك بود از قبيلهء نخع . مالك روانهء مصر شد ولى در قلزم ، به سال 37 از دنيا رحلت كرد . على ، محمد بن ابى بكر را به مصر فرستاد [ 1 ] .
معاويه نزد عمرو بن العاص كه پس از كشته شدن عثمان اعتزال جسته و به فلسطين رفته بود ، رسول فرستاد و او را دلجويى نمود و خواست كه با او در نبرد با على بن ابى طالب شركت جويد و او را امارت مصر داد . عمرو پس از پايان يافتن جنگ صفين به مصر رفت .
در مصر اوضاع محمد بن ابى بكر آشفته شده بود ، معاوية بن حديج السكونى با جماعتى از طرفداران عثمان در نواحى مصر سر به شورش برداشته بودند .
عمرو با طرفداران عثمان به مكاتبه پرداخت و نيز لشكرهايى روانهء مصر نمود . معاوية بن حديج بر مقدمه برفت . سپاه محمد بن ابى بكر منهزم شد و يارانش از گردش پراكنده شدند و او خود نيز - چنان كه در اخبار او آمده است - كشته شد .
عمرو بن العاص به فسطاط وارد شد و تا سال 43 كه بمرد در آنجا بود . پس از او پسرش عبد اللّه جاى او را گرفت . سپس معاويه او را عزل كرد و برادر خود عتبة بن ابى سفيان را به جاى او فرستاد . عتبه در سال 44 بمرد و معاويه عقبة بن عامر الجهنى را امارت مصر داد .
سپس او را در سال 47 عزل كرد و معاوية بن حديج را به جاى او فرستاد .
در سال 50 افريقيه از او جدا شد و امارت آن به عقبة بن نافع داده شد . آنگاه امارت همهء مصر و افريقيه را مسلمة بن مخلد الانصارى به عهده گرفت . مسلمه غلام خود ابو المهاجر را به افريقيه فرستاد و او به نحو ناشايستى - چنان كه معروف است - عقبه را عزل نمود .
چون معاويه بمرد و پسرش يزيد به حكومت رسيد ، اوضاع درهم ريخت . گروهى در مكه با عبد اللّه بن زبير بيعت كردند و دعوت او در ممالك اسلامى پراكنده گرديد .
او عبد الرحمان بن جحدم القرشى - يعنى عبد الرحمان بن عقبة بن اياس بن الحارث بن عبد بن اسد بن جحدم الفهرى - را امارت مصر داد . آنگاه با مروان بيعت شد و عبد اللّه بن زبير سر به عصيان برداشت . مروان به مصر لشكر كشيد و عبد الرحمان بن جحدم را از آنجا براند و عمرو بن سعيد بن العاص الاشدق را به جاى او منصوب كرد . سپس عمرو بن سعيد را براى مقابله با سپاه مصعب بن الزبير به شام فرا خواند و پسر خود عبد العزيز بن مروان را به حكومت مصر فرستاد .
هامش
[ ( 1 ) ] مالك اشتر بعد از محمد بن ابى بكر امارت مصر يافت . ر . ك : ج اول ، ص 632 .