آنان را سرو گويند . بيشترشان اخلاطى از جبله و خثعماند . از بلاد آنهاست تباله كه قومى از نهير وائل در آنجا سكونت دارند و صاحب كر و فرند . اين همانجايى است كه امارت آن را به حجاج بن يوسف دادند و چون در نظرش حقير آمد از آنجا برفت . نخستين بلاد پيوسته به يمن يمامه [ 1 ] است . بيهقى گويد بلدى جداگانه است ولى به تحقيق از حجاز است ، همچنانكه نجران از يمن است . ابن حوقل نيز چنين گويد . سرزمينش را عروض گويند زيرا ميان حجاز و بحرين فاصله است . در مشرق آن بحرين است و در مغربش اطراف يمن و حجاز ، و در جنوب آن نجران و در شمالش نجد حجاز است . گرداگرد آن بيست مرحله است و در چهار ميلى مكه قرار دارد و مركز آن حجر ( به فتح ) است .
ديار يمامه : مقر ملوك بنى حنيفه بود . سپس بنى حنيفه حجر را مستقر خويش برگزيدند .
ميان يمامه و حجر يك شب و يك روز راه است . در بيرون يمامه احيايى است - از آن بنى يربوع - از تميم - و احيايى از بنى عجل . بكرى گويد سابقا نام آن جو بوده است ، آن را به نام زرقاء اليمامه ، يمامه ناميدند . آنكه آنجا را يمامه ناميد آخرين تبع بود . يمامه و مكه در اقليم دوم هستند ، پس از آن دو خط استوا است . از منازل آن توضيح و قرقرا است .
طبرى گويد : رمل عالج در سرزمين يمامه و شحر است در و بار . يمامه و طائف ديار بنى فران بن يعفر و سكسك است . طسم و جديس بر آنان غلبه يافتند سپس بنى مزان بر طسم و جديس غلبه يافتند و يمامه را تصرف كردند و طسم و جديس به متابعت آنان در آمدند . آخرين پادشاه بنى طسم ، عمليق بود . سپس جديس غلبه يافت . و از آنان بود يمامه كه شهر جوبه نام او ناميده شده است . آنگاه پس از طسم و جديس بنى حنيفه بر يمامه مستولى گرديد . از ايشان بود هوذة [ 2 ] بن على كه پادشاه يمامه بود و تاج بر سر نهاد . گويند خرزات ( ؟ ) هوذة بن على در عهد پيامبر پادشاه يمامه بود . او اسير شد و اسلام آورد و به هنگام رده او نيز از مرتدان بود . نيز از ايشان بود مسيلمة كه اخبار او معروف است .
ابن سعيد گويد : از عرب بحرين و از يكى از مذحج پرسيدم كه امروز يمامه از آن كيست ؟
گفت از آن اعرابى از قيس عيلان و اكنون از بنى حنيفه در آنجا خبرى نيست .
بلاد حضرموت : ابن حوقل گويد : حضرموت در مشرق عدن است نزديك دريا . شهر آن كوچك ولى توابع و اعمال آن پهناور است . ميان حضرموت و عمان از سوى ديگر ريگستان بزرگى است كه آن را احقاف گويند . اين ريگستان مستقر قوم عاد بوده است .
قبر هود عليه السلام در آنجاست . در وسط كوه بشام و آن در اقليم اول است ؛ و بعد از آن تا خط استوا دوازده درجه است . حضرموت در شمار يمن ، سرزمين نخلها و درختها و كشتزارها است . بيشتر مردمش به سبب قضيهء حكميت على را دشمن مىدارند .
هامش
[ ( 1 ) ] متن : تمامه
[ ( 2 ) ] متن : هودة .