[ جلد سوم ]
مقدمه
در مقدمهء جلد اول تاريخ ابن خلدون شمهاى از مشكلاتى كه بر سر راه مترجم ، در ترجمهء اين اثر بود به عرض خوانندگان گرامى رسيد و گفتيم كه « العبر آن بخت نياورد كه همهء مجلدات آن به شيوهء انتقادى كه امروزه متداول است ، مقابله و تصحيح گردد . از اين رو چاپهاى مختلفى كه از آن در دسترس است ، از حيث كثرت تحريف و تصحيف و افتادگيها و درهم ريختگيها هر يك سواد مصدق ديگرى است » . در اين مجلد نيز اين گونه خطاها و سقطها و تحريفها بسيار بود . كلماتى چون وهشوذان به جاى وهسودان ، سيجوز به جاى سيمجور ، وقاده به جاى رقاده ، هكاوى به جاى هكارى ، صبيحى به جاى صليحى ، ختلخ به جاى قتلغ ، ابو الغازى ، به جاى ايلغازى ، آمد به جاى آمل ، ابو الاصغر به جاى ابو الصغر ، قزوين به جاى قردى ، سرات به جاى هرات ، زنج به جاى رخج ، غرسيان به جاى غرشستان ، قم به جاى بم ، طغرك به جاى طغرل و صدها مورد ديگر فراوان بود . بسى بعيد به نظر مىرسد كه اين خطاهاى فاحش از چنان مورخ سترگى با آن وسعت اطلاع و آن همه مآخذ و منابعى كه در دست داشته سر زده باشد .
بلكه آنان كه نخستين بار به چاپ العبر پرداختهاند با شيوه و رسم خطوط مغربى كه با شيوه و رسم خطوط مشرق تفاوت دارد ، آشنا نبودهاند و به كتابهاى ديگر هم مراجعه نكردهاند بنابر اين شمار كثيرى از كلمات را غلط خواندهاند و اين غلطها به نخستين چاپ راه يافته و ديگران نيز از روى آن چاپهاى ديگرى به بازار فرستادهاند .
شيوهء كار مترجم در اين جلد نيز چون دو جلد پيشين بر اين بوده كه صورت صحيح را ( البته مراد صورتى است كه در چاپهاى تصحيح شده آمده كه بعضى خود از مآخذ ابن خلدون بودهاند به جاى صورت مغلوط بياورد و صورت مغلوط را در ذيل صفحه ببرد . بنابر اين كلمهء « متن » در ذيل صفحه اشاره است به نسخهء چاپى . لازم به ذكر است كه از ميان دو سه چاپ اين كتاب چاپ دار الكتاب اللبنانى مورد استفاده بوده است .
كتابهايى كه در تصحيح جلد سوم از آنها استفاده شده از اين قرار است .
در تصحيح بخشهاى مربوط به مصر و مغرب و افريقيه و اندلس : النجوم الزاهره فى اخبار ملوك مصر و القاهره ، جمال الدين يوسف بن تغرى بردى / دار الكتب المصريه . 1928 .
المقتبس فى تاريخ رجال الاندلس ، ابن حيان ، تصحيح عبد الرحمان الحجى / دار الثقافة .
بيروت و دكتر محمد على ملكى / دار الكتاب العربى بيروت .
البيان المغرب فى اخبار ملوك الاندلس و المغرب ، ابن عذارى المراكشى ، تصحيح دوزى / ليدن 1848 - 1851 .