اراضى بربر فيئ است ، بر آن خمس ببندد . اين بود كه همگان عزم خروج كردند و چون خبر يافتند كه لشكرها با حبيب بن ابى عبيده به صقليه رفته است ، ميسرة المدغورى [ 1 ] دعوت خوارج صفريه آشكار نمود و با ياران خود به طنجه راند و عمر بن عبد اللّه را بكشت و شهر را در تصرف آورد . بربرها نيز پذيرا شدند و با او بيعت كردند و امير المؤمنين خطابش كردند و سخنان و عقايد او در ميان همهء قبايل بربر شايع گرديد .
عبيد اللّه بن الحبحاب ، خالد بن حبيب الفهرى را با جماعتى كه از سپاهيان در شهر مانده بودند به جنگ ميسرة المدغورى فرستاد . آنگاه حبيب بن ابى عبيده همه سپاهيانش را از صقليه فرا خواند و از پى خالد روان نمود . در ناحيه طنجه ، ميسره و بربرها راه بر او بگرفتند و نبردى سخت بر پا شد . سپس دو سپاه از يك ديگر جدا شدند و ميسره به طنجه باز گرديد ولى بربرها را رفتار بد او خوش نيامد و كشتندش . آنگاه خالد بن حميد الزناتى را بر خود امير ساختند و گرد او جمع شدند .
خالد بن حبيب الفهرى با سپاهيان عرب و لشكرى كه هشام فرستاده بود به جنگ حميد الزناتى رفت . سپاه خالد بن حبيب منهزم گرديد . خالد و جماعتى از اعراب كشته شدند .
اين جنگ را بدين سبب غزوة الاشراف ناميدند .
آنگاه سراسر افريقيه بر عبيد اللّه بن الحبحاب بشوريد و خبر به اندلس رسيد . در آنجا نيز عامل او عقبة بن الحجاج را عزل كردند و عبد الملك بن قطن را - چنان كه گذشت - به جاى او برگزيدند .
كلثوم بن عياض
چون هشام بن عبد الملك را خبر دادند كه سپاهيانش در مغرب منهزم شدهاند ، عبيد اللّه بن الحبحاب را نكوهش كرد و از افريقيه فرا خواند و به سال 123 كلثوم بن عياض را به افريقيه فرستاد و بر مقدمه ، بلج [ 2 ] بن بشر القشيرى را روان داشت . بلج با مردم قيروان رفتارى ناپسند در پيش گرفت . اينان به حبيب بن ابى عبيده كه در تلمسان بود و با بربرها دل يكى داشت ، شكايت بردند . او نيز نامهاى به كلثوم بن عياض نوشت و او را از عواقب اعمال بلج بر حذر داشت و تهديدش كرد . كلثوم بن عياض پوزش طلبيد و او را عزل كرد و خود برفت و عبد الرحمان بن عقبه را به جاى خود به قيروان نهاد و از راه سبيبه پيش رفت تا به تلمسان رسيد ، در آنجا با حبيب بن ابى عبيده رو به رو شد . ميانشان نبرد در گرفت ، سپس آشتى كردند و هر دو به مستقر خويش باز گرديدند . بربرها در وادى طنجه معروف به وادى سبو [ 3 ] راه بر آنان گرفتند ، بلج كه بر مقدمه بود شكست خورد و نزد كلثوم باز گرديد . چون جنگ سخت
هامش
[ ( 1 ) ] متن : المظفرى
[ ( 2 ) ] متن : بلخ
[ ( 3 ) ] متن : سو .