مغرب رفت و تا تلمسان براند و قيروان را كه عقبه بنا كرده بود ، ويران ساخت و عقبه را به وجهى ناشايست از آنجا عزل كرد . كسيلة الاوربى را پس از نبردى كه بر او پيروز شد ، مسلمان كرد .
عقبة بن نافع ( بار دوم )
چون يزيد بن معاويه به خلافت نشست ، به سال 62 بار ديگر عقبة بن نافع به افريقية باز گشت . بربرها از اسلام باز مىگشتند . عقبة بن نافع بر سرشان لشكر كشيد و بر مقدمه ، زهير بن - قيس البلوى را بفرستاد . روميان و فرنگان از او بگريختند او نيز دژهايشان را چون ممس [ 1 ] و باغايه و اوذنه كه مركز زاب بود ، پس از نبردى با پادشاهان بربر فتح كرد ، و آن پادشاهان را منهزم ساخت و اموالشان را به غنيمت گرفت . آنگاه ابو المهاجر را بگرفت و به زندان كرد و او همچنان در زندانش بماند . پس عازم طنجه شد . يوليان [ 2 ] پادشاه غماره و صاحب طنجه سر به فرمان او آورد و هداياى بزرگ تقديم داشت و او را به بلاد بربر در مغرب ، چون و ليلى ، مصامده وسوس رهبرى نمود . اينان بر دين مجوس بودند نه دين مسيح . عقبه همچنان پيش مىتاخت و غنايم و اسيران مىگرفت و كشتار مىكرد تا به سوس رسيد . با مسوفه از ملثمين - در آن سوى سوس - جنگيد ، تا به درياى محيط رسيد و از آنجا بازگشت . آنگاه سپاهيان خود را اجازت داد كه به قيروان روند .
كسيله پادشاه اوربه [ 3 ] و برانس - از بربر - از اينكه عقبة بن نافع او را در بند داشته بود و با او به زشتى رفتار مىكرد ، سخت كينهاش را به دل داشت . گويند هر روز او را فرمان مىداد تا گوسفندانى را كه براى آشپزخانهاش مىكشتند پوست بكند . روزى كسيله فرصتى يافت و به ميان قوم خود رفت ، آنان نيز در تهودا راه بر عقبه گرفتند و او را با سيصد تن از بزرگان صحابه و تابعين كشتند . در اين واقعه محمد بن اوس الانصارى با جماعتى اسير گرديد . صاحب قفصه آنان را از اسارت برهانيد و با زن و فرزندشان به قيروان فرستاد .
زهير بن قيس البلوى به قيروان بازگشت و آهنگ نبرد بربر نمود . حنش بن عبد اللّه - الصنعانى با او ، مخالفت ورزيد و به سوى مصر در حركت آمد . زهير نيز مجبور شد با آنان باز گردد ، وى بيامد تا به برقه رسيد و در آنجا آمادهء نبرد ماند . آنان كه در قيروان بودند از كسيله امان خواستند ؛ امانشان داد و به قيروان در آمد ، مردم نيز به فرمان او در آمدند .
زهير بن قيس البلوى
چون عبد الملك بن مروان به خلافت رسيد ، زهير بن قيس البلوى در برقه بود . عبد الملك براى او مدد فرستاد و گفت به نبرد بربر رود . زهير بن قيس در سال 67 سپاه خويش را در حركت
هامش
[ ( 1 ) ] متن : ميس
[ ( 2 ) ] متن : بلبان
[ ( 3 ) ] متن : اروبه .