اسلامى . و معجزهء اين دولت اسلامى آن بود كه در سرزمينهاى آن سوى دريا ، پس از آنكه ممالكشان را در آغاز فتوحات تصرف كرد ، در ميان آنان به حيات خويش ادامه مىداد .
بزرگترين اين پادشاهان چهار پادشاه ناحيهء پهناور قشتاله ( كاستيل ) بود كه شامل همهء اعمال جليقيه ، چون قشتاله و غليسيه ( گاليثيا ) منطقهء فرنتيره [ 1 ] يعنى قرطبه و اشبيليه و طليطله و جيان از ناحيه جوف جزيره از مشرق به مغرب گسترش يافته بود . در جانب غربى آن پادشاه پرتغال بود كه كشور او چندان وسعتى نداشت و تنها مشتمل بود بر اشبونه . من در باب نسب ايشان نمىدانم كه از كدام امت هستند . ظن غالب اين است كه از اعقاب قومسها ( كنتها ) باشند كه بر برخى نواحى كشور خاندان الفونسو در اعصار گذشته - چنان كه خواهيم گفت - مستولى شده باشند .
شايد هم از اسباط آنان يا ديگر وابستگان آنان باشند . و اللّه اعلم . در جانب شرقى مملكت قشتاله ، سرزمين نبره از بنبلونه [ 2 ] قرار دارد ؛ نبره كشور بشكنس ( باسك ) است . كشورى است كوچك ميان اعمال قشتاله و برشلونه .
اكنون به ذكر اخبار اين امتها از دوران فتح - كه اخبار آن را به تفصيل براى تو گفتهايم - مىپردازيم .
از هنگام فتح اندلس در سال 90 هجرى كه مسلمانان بر مسيحيان غلبه يافتند و رودريگو پادشاه گوت را كشتند و در نواحى جزيرهء اندلس پراكنده گرديدند ، آنان از مقابل مسلمانان واپس نشستند و از يك سو از جانب جوف به ساحل دريا رفتند و از سوى ديگر از ابواب گذشتند و به آن سوى قشتاله مستقر شدند دريا جليقيه گرد آمدند .
سه تن بر آنان فرمان راندند : يكى پسر فاويلا [ 3 ] كه نوزده سال پادشاهى كرد و در سال 133 بمرد . پسرش فاويلا [ 4 ] پس از پدر دو سال پادشاهى كرد ، او نيز به هلاكت رسيد . و پس از او الفونسو [ 5 ] پسر پتروس [ 6 ] به پادشاهى رسيد و اين همان كسى است كه تا اين زمان پادشاهى در اعقاب اوست و اينان از جليقيان هستند . ابن حيان معتقد است كه اينان از اعقاب گوتها هستند و اين در نظر من نادرست است زيرا امت گوت از ميان رفته و نابود شده و بس نادر است كه بعد از نابود شدن دوباره باز گردند . پس اينان پادشاهانى هستند كه از امت ديگرى برخاستهاند . و اللّه اعلم .
پس از آنكه مسلمانان بيشتر اندلس را گرفتند ، الفونسو پسر پتروس سرزمينهاى باقيمانده را در حمايت خود گرفت و تنها جليقيه در تصرف او ماند . بعدها كه دولت اسلامى اندلس روى به ضعف نهاد ، مسيحيان بسيارى از سرزمينهايى را كه مسلمانان تصرف كرده بودند بازپس گرفتند .
هامش
[ ( 1 ) ] متن : قرنتيره
[ ( 2 ) ] متن : ينبلونه
[ ( 3 ) ] متن : ناقله .
[ ( 4 ) ] متن : قافله
[ ( 5 ) ] متن : ادفونش
[ ( 6 ) ] متن : بطره .