المستنصر باللّه ناچار شد فرزند بدر را به جاى او برگزيند . او ابو القاسم شاهنشاه نام داشت و چون پدرش به الافضل ملقب بود . ابو القاسم المقرى در وزارت رديف بدر بود .
المستنصر باللّه پس از مرگ بدر او را به وزارت خويش باقى گذاشت . امور توقيع با قلم درشت نيز با او بود . الافضل ابو القاسم به كارهاى دولت پرداخت و پاى به جاى پاى پدر نهاد و چون او زمام همهء كارها به دست گرفت ، در همان نزديكى المستنصر باللّه نيز وفات يافت .
خلافت المستعلى باللّه
المستنصر باللّه ابو تميم سعد بن ابى الحسن على الظاهر لاعزاز دين اللّه العلوى روز ترويهء سال 478 در گذشت . مدت خلافتش 60 سال بود و به قولى 65 سال . در ايام خلافت شدايد و مصائب بسيار ديد ، گاه چنان شد كه همه دارايىاش از ميان رفت ، حتى جز فرشى كه زير پاى مىانداخت هيچ نداشت و تا مرز عزل و خلع نيز رسيد . تا آنگاه كه بدر - الجمالى را از عكا فرا خواند . بدر الجمالى كارهايش را سامان بخشيد و اركان دولتش را استوارى داد .
چون المستنصر باللّه از دنيا رفت ، در جانشينى او ميان دو پسرش ابو القاسم احمد و نزار خلاف افتاد . المستنصر باللّه چنان كه گويند نزار را به جانشينى برگزيده بود ولى ميان او و افضل پسر بدر الجمالى دشمنى بود و افضل از خشم او بيمناك بود . اين بود كه خواهر المستنصر باللّه را وعده داد كه اگر در خلافت ابو القاسم بكوشد كفالت دولت را به دو خواهد سپرد . آن زن نيز شهادت داد كه المستنصر باللّه در حضور قاضى و داعى ، ابو القاسم را ولايت عهدى داده است . پس با ابو القاسم بيعت كردند و او را المستعلى باللّه لقب دادند . مستعلى در اين هنگام شش سال داشت . نزار - برادر بزرگ - از بيعت با او سر بر تافت و پس از سه روز به اسكندريه گريخت . ناصر الدوله [ 1 ] افتكين از موالى بدر الجمالى كه با افضل رابطهء خوشى نداشت عصيان كرد و با نزار بيعت نمود و او را المصطفى لدين اللّه لقب داد .
افضل چون اين خبر بشنيد با سپاه خود به اسكندريه رفت . مردم اسكندريه امان خواستند و تسليم شدند . افضل نيز سوگند خورد كه بر امانى كه داده است وفا كند . نزار را در كشتى نشاندند و به قاهره آوردند . او را در قصر خلافت بكشت . چند روز بعد افتكين را كه اسير شده بود نزد او حاضر آوردند سخت زبان به توبيخش گشود . افتكين قصد آن كرد پاسخ دهد ولى افضل او را در زير ضربات عصا گرفت و بكشت . و گفت : اين سوگند قاتلان را در بر نمىگيرد .
هامش
[ ( 1 ) ] نصير الدوله .